โมเดลพุทธวิถีการพัฒนาสมรรถนะผู้บริหารของ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

บทคัดย่อ

ความเป็นมาและวัตถุประสงค์: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยเป็นสถาบันอุดมศึกษาสงฆ์ชั้นนำของประเทศไทยมีพันธกิจที่สำคัญในการผลิตบัณฑิตทางพระพุทธศาสนาที่มีคุณภาพและเป็นศูนย์กลางการศึกษาและเผยแผ่พระพุทธศาสนาในระดับชาติและนานาชาติ การศึกษาในอดีตพบว่าผู้บริหารสถานศึกษามักประสบปัญหาในการบริหารจัดการอย่างมีประสิทธิภาพ เช่น การศึกษาของสำนักงานรับรองมาตรฐาน และประเมินคุณภาพการศึกษา อีกทั้งยังไม่มีโมเดลการพัฒนาสมรรถนะผู้บริหารที่บูรณาการหลักธรรม ทางพระพุทธศาสนาอย่างเป็นระบบและชัดเจนกับบริบทและความต้องการของผู้บริหารมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย การวิจัยครั้งนี้จึงมีความมุ่งหมายที่จะพัฒนา “โมเดลพุทธวิถีการพัฒนาสมรรถนะผู้บริหาร” ที่เหมาะสมโดยบูรณาการหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาเข้ากับกระบวนการพัฒนาสมรรถนะที่ทันสมัยและมีประสิทธิภาพ นำไปสู่ความเป็นเลิศทางวิชาการ คุณธรรม และการพัฒนาสังคมอย่างยั่งยืน

วิธีดำเนินการวิจัย: รูปแบบวิจัยเป็นแบบผสมผสานวิธี มีการวิเคราะห์ข้อมูลจากแบบสอบถามและแบบสัมภาษณ์ โดยได้เก็บรวบรวมข้อมูลจากแบบสอบถามจำนวน 1,100 รูป/คน และสัมภาษณ์เชิงลึกแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มได้แก่ 1) ผู้ทรงคุณวุฒิที่ดำรงตำแหน่งเป็นผู้บริหารระดับสูงของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย 2) ผู้ทรงคุณวุฒิที่มีความเชี่ยวชาญด้านโมเดลพุทธวิถีการพัฒนาสมรรถนะผู้บริหาร และ 3) ผู้ทรงคุณวุฒิที่มีความรู้ความเชี่ยวชาญด้านพุทธบริหารการศึกษา รวมจำนวน 12 รูป/คน วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้การสำรวจความคิดเห็นกับกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญที่เป็นผู้บริหาร การวิเคราะห์ข้อมูลใช้การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณ ได้แก่ การวิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติบรรยาย สัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน และวิเคราะห์เพื่อตรวจสอบความสอดคล้องของโมเดลกับเชิงประจักษ์ และวิเคราะห์ขนาดของอิทธิพลทางตรง และทางอ้อมด้วยโปรแกรม LISREL

ผลการวิจัย: พบว่า โมเดลพุทธวิถีการพัฒนาสมรรถนะของผู้บริหารมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยมีผลการศึกษาเกี่ยวกับองค์ประกอบการพัฒนาสมรรถนะผู้บริหาร ในบริบทของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย 3 ด้าน ดังนี้ 1) ด้านองค์ประกอบของสมรรถนะผู้บริหาร คือ ความรู้ในธุรกิจและงานที่ทำ เช่น ภาวะผู้นำและทักษะการตัดสินใจ 2) ด้านหลักสัทธรรม คือความจริงแท้ในทางพระพุทธศาสนา ประกอบด้วย ปริยัติ ปฏิบัติ และ ปฏิเวธ และ 3) ด้านประสิทธิภาพสมรรถนะผู้บริหาร คือ ความสามารถในการนำความรู้ ทักษะ และคุณลักษณะผู้นำ ตามลำดับ และสามารถสรุปเอ็นโมเดลองค์ความรู้ได้เป็น M-I-N-T-R-A Model ได้แก่ Mindfulness สติ, Integrity ความซื่อสัตย์, Noble Wisdom การเจริญปัญญา, Training การฝึกฝน, Reality ความจริง หรือสัจธรรม และ Awakening การตื่นรู้

ความเกี่ยวข้องกับหลักธรรมคําสอนทางพระพุทธศาสนา: โมเดลพุทธวิถีการพัฒนาสมรรถนะผู้บริหาร สอดคล้องกับหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา คือ หลักสัทธรรม 3 หมายถึง ธรรมอันดี, ธรรมที่แท้, ธรรมของสัตบุรุษ ได้แก่ 1) ปริยัติสัทธรรม คือ คำสั่งสอนอันจะต้องเล่าเรียน 2) ปฏิบัติสัทธรรม คือ ปฏิปทา อันจะต้องปฏิบัติ และ 3) ปฏิเวธสัทธรรม คือ ผลอันจะพึงเข้าถึงหรือบรรลุด้วยการปฏิบัติ

สรุป: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยเผชิญความท้าทายจากข้อจำกัดด้านทักษะการบริหารจัดการและเทคโนโลยีสมัยใหม่ของผู้บริหาร ซึ่งส่งผลกระทบต่อการขับเคลื่อนพันธกิจของสถาบันในยุคปัจจุบัน การวิจัยครั้งนี้จึงมุ่งแก้ปัญหาด้วยการสร้างสรรค์ “โมเดลพุทธวิถี” ที่ผสานหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา เข้ากับกระบวนการพัฒนาสมรรถนะเชิงสากลอย่างเป็นระบบและสอดคล้องกับบริบทขององค์กร พร้อมทั้งนำพาพุทธศาสนสถานสู่ความเป็นเลิศทางวิชาการและคุณธรรมเพื่อการพัฒนาสังคมที่ยั่งยืนสืบไป