การพัฒนารูปแบบการทำผ้ามะเกลือของกลุ่มแม่บ้าน ในชุมชนบ้านวัดมะเกลือ อำเภอพุทธมณฑล จังหวัดนครปฐม

บทคัดย่อ

งานวิจัยเรื่อง “การพัฒนารูปแบบการทำผ้ามะเกลือของกลุ่มแม่บ้านในชุมชนบ้านวัดมะเกลือ อำเภอพุทธมณฑล จังหวัดนครปฐม” มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษากระบวนการทำผ้ามะเกลือ 2) พัฒนารูปแบบการทำผ้ามะเกลือให้ร่วมสมัย และ 3) สร้างมูลค่าเพิ่มให้กับผลิตภัณฑ์ผ้ามะเกลือ โดยใช้รูปแบบการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม กลุ่มผู้ร่วมวิจัยประกอบด้วยแม่บ้านจำนวน 15 คน และผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 10 คนที่คัดเลือกแบบเจาะจง การเก็บข้อมูลใช้การสัมภาษณ์เชิงลึก การระดมความคิด การสังเกตแบบมีส่วนร่วม และการฝึกอบรมร่วมกับกลุ่มเป้าหมาย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและการเล่าเรื่อง

ผลการวิจัยพบว่า 1) กระบวนการย้อมผ้ามะเกลือสะท้อนภูมิปัญญาท้องถิ่น ด้วยวิธีการดั้งเดิม ได้แก่ การแช่น้ำปูนใส การหมักย้อมซ้ำ และการตากแดด 2) ได้พัฒนาลวดลายร่วมสมัยจากส่วนต่าง ๆ ของมะเกลือ เช่น ลายรัศมี ลายดาว ลายดอกไม้ ลายก้นหอย และลายจุด ซึ่งสะท้อนจิตวิญญาณของชุมชนและความเคารพธรรมชาติ 3) เกิดผลิตภัณฑ์ใหม่ 4 ประเภท ได้แก่ กระเป๋าสะพายและกระเป๋าใส่มือถือ ชุดสตรีร่วมสมัย หมวกบักเก็ต และของใช้จากเศษผ้า เช่น ถุงใส่กุญแจและที่รองจาน ซึ่งเน้นแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน

          งานวิจัยนี้สะท้อนว่า “ผ้ามะเกลือ” เป็นมากกว่าผลิตภัณฑ์หัตถกรรม แต่เป็นตัวแทนของภูมิปัญญา วัฒนธรรม และความยั่งยืน ซึ่งช่วยสร้างบทบาทให้ชุมชนในกระบวนการกำหนดอนาคตตนเองอย่างมีศักดิ์ศรี