พัฒนาการการคุ้มครองลูกจ้างเหมาค่าแรงสู่แรงงานแพลตฟอร์ม: บทวิเคราะห์เชิงกฎหมายและนโยบายภายใต้มาตรา 11/1 และร่างพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงานอิสระของไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้วิเคราะห์พัฒนาการการคุ้มครองแรงงานไทยจาก “ลูกจ้างเหมาค่าแรง” สู่ “แรงงานแพลตฟอร์ม” ภายใต้การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างตลาดแรงงานในช่วงกว่าสองทศวรรษที่ผ่านมา แม้มาตรา 11/1 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 จะถูกออกแบบให้ผู้ประกอบกิจการต้องรับผิดชอบสิทธิของลูกจ้างเหมาค่าแรงในฐานะนายจ้างโดยนิตินัย แต่ข้อจำกัดด้านถ้อยคำและการตีความทางกฎหมายยังส่งผลให้แรงงานกลุ่มนี้เข้าไม่ถึงสิทธิและสวัสดิการอย่างแท้จริง ขณะเดียวกัน การเติบโตของเศรษฐกิจแพลตฟอร์มได้ก่อให้เกิดแรงงานรูปแบบใหม่ที่มักถูกจัดเป็นผู้รับงานอิสระ ทั้งที่อยู่ภายใต้การควบคุมเชิงอัลกอริทึมและขาดหลักประกันทางสังคม
บทความนี้ตั้งคำถามว่า กฎหมายคุ้มครองแรงงานไทยสามารถพัฒนาเครื่องมือทางกฎหมายเพื่อรองรับแรงงานที่อยู่ในความสัมพันธ์การจ้างงานรูปแบบใหม่ได้อย่างไร โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบการวิจัยเอกสารทางกฎหมาย (doctrinal legal research) ร่วมกับการวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบและเชิงนโยบาย (comparative and policy analysis) บนกรอบแนวคิดความสัมพันธ์แรงงานแบบสามเหลี่ยม แนวคิดงานที่มีคุณค่า และข้อถกเถียงว่าด้วยข้อจำกัดของกฎหมายแรงงานในเศรษฐกิจแพลตฟอร์ม
บทความเสนอองค์ความรู้ใหม่สามประการ ได้แก่ (1) การตีความมาตรา 11/1 เป็นต้นแบบของแนวคิด “นายจ้างเชิงหน้าที่ (functional employer)” (2) การออกแบบโมเดลคุ้มครองแบบบูรณาการสำหรับทั้งลูกจ้างเหมาค่าแรงและแรงงานแพลตฟอร์ม และ (3) การทำความเข้าใจพัฒนาการกฎหมายแรงงานผ่านกรอบ “policy–law feedback loop” เพื่อนำไปสู่ข้อเสนอเชิงนโยบายในการปรับปรุงกฎหมายเดิมและการพัฒนากฎหมายใหม่ อันมุ่งยกระดับสิทธิแรงงานให้เข้าใกล้มาตรฐานงานที่มีคุณค่าในบริบทเศรษฐกิจดิจิทัล
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ปรากฏในวารสารนี้ เป็นความรับผิดชอบของผู้เขียน ซึ่งสมาคมนักวิจัยไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยเสมอไป การนำเสนอผลงานวิจัยและบทความในวารสารนี้ไปเผยแพร่สามารถกระทำได้ โดยระบุแหล่งอ้างอิงจาก "วารสารสมาคมนักวิจัย"
เอกสารอ้างอิง
กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน. (2563). มาตรา 11/1 สิทธิประโยชน์สำหรับลูกจ้างเหมาค่าแรง. กระทรวงแรงงาน.
เขมภัทร ทฤษฎิคุณ. (2567). ข้อจำกัดในการคุ้มครองแรงงานในเศรษฐกิจแพลตฟอร์ม: กรณีศึกษาแรงงานแพลตฟอร์มส่งอาหาร. วารสารกฎหมายนิติพัฒน์ นิด้า, 13(1), 32–56. สืบค้นจาก https://khemmapat.org/wp-content/uploads/2024/07/limits-on-labour-protection_food-delivery-workers.pdf
วีระพงษ์ บึงไกร และ สุชิน กฤตลักษณ์วงศ์. (2556). ปัญหาการจ้างเหมาแรงงานตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน. วารสารกระบวนการยุติธรรม, 6(1), 45–69. สืบค้นจาก https://so04.tci-thaijo.org/index.php/JTJS/article/view/246050
สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย. (2556). TDRI เผยผลวิจัยลูกจ้างเหมาค่าแรง กม.ขยายคุ้มครองแต่เหลื่อมล้ำทางปฎิบัติ. สืบค้นจาก https://tdri.or.th/2013/05/prachatai20130522/
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2565). การสำรวจแรงงานนอกระบบ พ.ศ. 2565. สืบค้นจาก https://catalogapi.nso.go.th/api/doc/department/D10/SD10_04/SD10_04_187_1.pdf
อรรคณัฐ วันทนะสมบัติ และคณะ. (2564). ไรเดอร์-ฮีโร่-โซ่ตรวน: สภาพการทำงานและหลักประกันทางสังคมของแรงงานส่งอาหารบนเศรษฐกิจแพลตฟอร์มในสถานการณ์แพร่ระบาดโควิด-19. สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และ ศูนย์ประสานงานเพื่อการวิจัยแรงงานแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
Bartkiw, T. (2013). Labour law and the growth of triangular employment relationships. In Paper for presentation at the inaugural Labour Law Research Network Conference, (pp. 1-41). Pompeu Fabra University, Barcelona, Spain.
Berg, J., Furrer, M., Harmon, E., Rani, U., & Silberman, S. (2018). Digital labour platforms and the future of work: Towards decent work in the online world. International Labour Office.
International Labour Organization (ILO). (1999). Decent work: Report of the Director-General to the 87th Session of the International Labour Conference. ILO.
International Labour Organization (ILO). (2003). The scope of the employment relationship (Report V). International Labour Conference, 91st Session. ILO.
International Labour Organization (ILO). (2021). World employment and social outlook 2021: The role of digital labour platforms in transforming the world of work. ILO.
International Labour Organization (ILO). (2023). Realizing decent work in the platform economy. ILO.
OECD, International Labour Organization, & European Union. (2023). Handbook on measuring digital platform employment and work. OECD.
Translated Thai References
Buengkrai, W., & Kritlakwong, S. (2013). Problem of application and interpretation of hired for wages employment under Labour Protection Act. Journal of Thai Justice System, 6(1), 45–69. Retrieved from https://so04.tci-thaijo.org/index.php/JTJS/article/view/246050
(In Thai)
Department of Labour Protection and Welfare. (2020). Guidelines on Section 11/1 of the Labour Protection Act B.E. 2541. Ministry of Labour. (In Thai)
National Statistical Office. (2022). The Informal Employment Survey 2022. Retrieved from https://catalogapi.nso.go.th/api/doc/department/D10/SD10_04/SD10_04_187_1.pdf (In Thai)
Thailand Development Research Institute (TDRI). (2013). TDRI reveals research findings on contract workers: Laws expand protection but there are inequalities in practice. Retrieved from https://tdri.or.th/2013/05/prachatai20130522/ (In Thai)
Trisadikoon, K. (2024). Limits on labour protection in the platform economy: a case study of food delivery workers. Nitipat NIDA Law Journal, 13(1), 32–56. Retrieved from https://khemmapat.org/wp-content/uploads/2024/07/limits-on-labour-protection_food-delivery-workers.pdf (In Thai)
Wantanasombut, A. et al. (2021). Rider-Hero-Chains: Working Conditions and Social Security of Food Delivery Workers in the Platform Economy during the COVID-19 Pandemic. Institute of Asian Studies, Chulalongkorn University and Chulalongkorn University Labour Research Coordination Center. (In Thai)
