ปัจจัยที่มีผลต่อการมีรายจ่ายส่วนเพิ่มของผู้ใช้สิทธิหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าในการใช้สิทธิการรักษาจริง

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มุ่งศึกษาปัจจัยที่มีผลต่อการมีรายจ่ายส่วนเพิ่มของผู้ใช้สิทธิหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าในการใช้สิทธิการรักษาจริง รวมทั้งวิเคราะห์เหตุผล ความจำเป็น และรายการของรายจ่ายส่วนเพิ่ม โดยเก็บข้อมูลกับกลุ่มตัวอย่างผู้ที่ใช้สิทธิหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า จำนวน 500 ราย แบ่งเป็น ผู้ที่มีรายจ่ายส่วนเพิ่มจำนวน 400 คน และ ไม่มีรายจ่ายส่วนเพิ่มจำนวน 100 คน บริเวณพื้นที่ใกล้เคียงกับโรงพยาบาลรัฐฝั่งพระนคร 1 โรงพยาบาล และฝั่งธนบุรี 1 โรงพยาบาล วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณโดยใช้การถดถอยโลจิสติกส์ และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพจากการสนทนากลุ่มและสัมภาษณ์เชิงลึกจำแนกเป็น 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มผู้สูงวัยชาย กลุ่มผู้สูงวัยหญิง กลุ่มวัยทำงานชาย และกลุ่มวัยทำงานหญิง

            ผลการวิเคราะห์การถดถอยโลจิสติกส์ พบว่า ความเร่งด่วนในการต้องรักษาและการเจ็บป่วยเรื้อรังมีผลต่อการมีรายจ่ายส่วนเพิ่มในทิศทางเดียวกัน ในขณะที่คุณภาพแพทย์ คุณภาพยาและเวชภัณฑ์ และคุณภาพโดยรวมของการรักษาตามสิทธิมีผลต่อการมีรายจ่ายส่วนเพิ่มในทิศทางตรงกันข้าม ทั้งนี้ สอดคล้องกับผลจากการสนทนากลุ่มและสัมภาษณ์เชิงลึกซึ่งพบว่า ในกรณีที่มีความเร่งด่วนในการต้องรักษาและการเจ็บป่วยเรื้อรัง หรือในกรณีที่คุณภาพแพทย์ ยา และเวชภัณฑ์นั้นมีคุณภาพต่ำหรือไม่ครอบคลุม ทำให้มีโอกาสเกิดรายจ่ายส่วนเพิ่มเกิดขึ้น

          ผลการวิเคราะห์รายการของรายจ่ายส่วนเพิ่มจากแบบสอบถาม ประกอบด้วย ค่ายาและเวชภัณฑ์ มีกลุ่มตัวอย่างที่ระบุว่ามีรายจ่ายส่วนนี้ ร้อยละ 87.75 ค่าเครื่องมือและอุปกรณ์ทางการแพทย์ ร้อยละ 78.25 ค่าใช้จ่ายที่ไม่เป็นทางการอื่น ๆ ได้แก่ ค่าคลินิกนอกเวลา ค่าห้องพักรักษาตัว ค่าอาหาร เดินทาง ร้อยละ 75.50 ค่าปรึกษาเฉพาะโรค ร้อยละ 44.00 และค่าผ่าตัดพิเศษ ร้อยละ 41.75 ทั้งนี้ สอดคล้องกับผลที่ได้จากการสนทนากลุ่มและสัมภาษณ์เชิงลึก ได้แก่ ค่าเดินทาง ค่ายาและเวชภัณฑ์ ค่าวัคซีนสำหรับบุตร ค่าเอ็กซเรย์ และค่าห้อง

            ภาครัฐควรสนับสนุนงบประมาณเพิ่มในกลุ่มของค่ายาและเวชภัณฑ์ และค่าเครื่องมือและอุปกรณ์ทางการแพทย์ และควรกำหนดยุทธศาสตร์ นโยบาย การดำเนินการโดยบูรณาการทุกภาคส่วน เพื่อปรับเปลี่ยนทัศนคติและพฤติกรรมด้านสุขภาพของประชาชน เน้นไปที่กลุ่มเป้าหมายที่เริ่มและมีความเสี่ยงที่จะมีการเจ็บป่วยเรื้อรัง ตลอดจนพิจารณาเลือกการจัดสรรงบประมาณรายหัวตามสิทธินี้โดยเชื่อมโยงกับระดับของคุณภาพแพทย์ คุณภาพยาและเวชภัณฑ์ คุณภาพโดยรวมของการรักษา และการกำกับติดตามความเชิงคุณภาพการใช้สิทธิรักษากรณีเจ็บป่วยฉุกเฉินและการประสานงานส่งต่อ