การคุ้มครองทรัพยากรความหลากหลายทางชีวภาพ ภายใต้ระบบทรัพย์สินทางปัญญาเพื่อการส่งเสริมเศรษฐกิจชีวภาพ

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยการคุ้มครองทรัพยากรความหลากหลายทางชีวภาพ ภายใต้ระบบกฎหมายทรัพย์สินทางปัญญา เพื่อการส่งเสริมเศรษฐกิจฐานชีวภาพ นั้น มีที่มาจากการที่ประเทศไทยต้องประสบปัญหาเกี่ยวกับการแสวงหาประโยชน์ทางเศรษฐกิจจากฐานทรัพยากรความหลากหลายทางชีวภาพของชุมชน โดยไม่มีหลักเกณฑ์ในการแบ่งปันผลประโยชน์ให้แก่ชุมชน ทำให้ผู้วิจัยมุ่งศึกษาจากการทบทวนวรรณกรรมถึงบทบาทของการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา ในแง่มุมที่จะช่วยส่งเสริมเศรษฐกิจฐานชีวภาพไปพร้อม ๆ กับการดำเนินการอนุรักษ์หรือใช้ประโยชน์จากทรัพยากรความหลากหลายทางชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่นได้อย่างยั่งยืน อีกทั้งยังศึกษาวิเคราะห์ไปถึงกฎหมายระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้องกับการส่งเสริมเศรษฐกิจฐานชีวภาพ และมาตรการทางกฎหมายหรือนโยบายภาครัฐของต่างประเทศ ทั้งประเทศอินเดีย ประเทศออสเตรเลีย และประเทศญี่ปุ่น ตลอดจนผู้วิจัยได้มีการเก็บข้อมูลภาคสนามทั้งการสัมภาษณ์เชิงลึก (indept-interview) และการประชุมสนทนากลุ่มย่อย (focus group) โดยได้ข้อค้นพบว่าประเทศไทยจำเป็นต้องมีกฎหมายเฉพาะที่ครอบคลุมการจัดรูปองค์และการบังคับใช้กฎหมายที่เหมาะสมสำหรับช่วยเหลือให้ชุมชนได้แสดงออกซึ่งสิทธิในการทำสัญญาอนุญาตให้เข้าถึงและรับการแบ่งปันผลประโยชน์จากทรัพยากรความหลากหลายทางชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่น ส่วนกฎหมายว่าด้วยสิทธิบัตรของประเทศไทยนั้นก็ควรมีการกำหนดนิยามคำว่า “จุลชีพ” ไว้ให้ชัดเจน และควรระบุข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่นที่นำมาใช้ต่อยอดในการขอรับสิทธิบัตรไว้ในคำขอรับสิทธิบัตร รวมถึงควรมีการพัฒนาฐานข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับทรัพย์สินทางปัญญา ทรัพยากรความหลากหลายทางชีวภาพ และภูมิปัญญาท้องถิ่น ไว้ให้สะดวกสำหรับประชาชน เพื่อประโยชน์ในการส่งเสริมเศรษฐกิจฐานชีวภาพได้อย่างยั่งยืนต่อไป