มาตรการทางกฎหมายในการควบคุมข่าวลวงบนสื่อสังคมออนไลน์: ศึกษาเปรียบเทียบกฎหมายของราชอาณาจักรไทยกับสาธารณรัฐสิงคโปร์

บทคัดย่อ

ปัจจุบัน เทคโนโลยีสารสนเทศเป็นเครื่องมือสำคัญในการสื่อสารและเผยแพร่หรือส่งต่อข้อมูลแก่ประชาชน ทำให้ประชาชนสามารถรับรู้ข้อมูลข่าวสารทั้งของภาครัฐและภาคเอกชนได้อย่างรวดเร็วผ่านผู้ให้บริการสื่อสมัยใหม่ที่เรียกว่า “ผู้ให้บริการสื่อสังคมออนไลน์ (social media)” เช่น เฟซบุ๊ก (Facebook) กูเกิล (Google) และทวิตเตอร์ (Twitter) เป็นต้น อย่างไรก็ดี ข้อมูลที่ถูกส่งผ่านสื่อสังคมออนไลน์นี้มีข้อมูลจำนวนหนึ่งที่เป็นข้อมูลเท็จ (false) หรือข้อมูลบิดเบือน (distort) ที่เรียกว่า “ข่าวลวง (Fake news)” ซึ่งอาจเป็นอันตรายต่อความคิดเห็นของคนในสังคมทั้งในด้านการเมือง เศรษฐกิจและสังคม รวมถึงความมั่นคงของประเทศ

ในราชอาณาจักรไทย กฎหมายฉบับหลักที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมข่าวลวง (Fake news) ในปัจจุบัน ได้แก่ พระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 และ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2560 มาตรา 14 (2) มาตรา 14 (1) และมาตรา 14 (5) ซึ่งกำหนดความรับผิดเกี่ยวกับการนำเข้า เผยแพร่หรือส่งต่อข้อมูลที่ผิดกฎหมายรวมทั้งข้อมูลเท็จหรือข้อมูลบิดเบือนซึ่งเป็นข่าวลวงไว้ตามลำดับ นอกจากนี้ มาตรา 15 ของพระราชบัญญัตินี้ได้กำหนดฐานความผิดสำหรับผู้ให้บริการทางอินเทอร์เน็ตซึ่งรวมถึงผู้ให้บริการสื่อสังคมออนไลน์ที่ให้ความร่วมมือ ยินยอม หรือรู้เห็นเป็นใจในการกระทำความผิดตามมาตรา 14 ในระบบคอมพิวเตอร์ที่อยู่ในความควบคุมของตนให้ต้องรับผิดตามมาตรา 14 ไว้ด้วย

สาธารณรัฐสิงคโปร์ได้ตระหนักถึงความสำคัญของปัญหาข่าวลวงเช่นกัน จึงได้ตรารัฐบัญญัติป้องกันความเท็จและการบิดเบือนออนไลน์ ค.ศ. 2019 (The Protection from Online Falsehoods and Manipulation Act 2019 หรือ POFMA) ขึ้นโดยมีผลบังคับตั้งแต่วันที่ 2 ตุลาคม พ.ศ. 2562 กฎหมายฉบับดังกล่าวเป็นกฎหมายที่มีลักษณะเป็นการเฉพาะ (sui generis) ที่มีวัตถุประสงค์ในการควบคุมข่าวลวงบนอินเทอร์เน็ตเป็นการเฉพาะ จึงมีบทบัญญัติที่ครอบคลุมการกระทำต่าง ๆ เกี่ยวกับการสื่อสารข่าวลวงบนสื่อสังคมออนไลน์ (ได้แก่ การสื่อสารข้อมูลเท็จ การสร้างหรือพัฒนาบอท (bot) เพื่อสื่อสารหรือสนับสนุนการสื่อสารข้อมูลเท็จ และการให้บริการในการสื่อสารข้อมูลเท็จ) ตลอดจนกำหนดมาตรการหรือคำสั่งในการให้แก้ไขข้อมูลเท็จและระงับการสื่อสารข้อมูลเท็จ รวมทั้งกำหนดหน้าที่ ความรับผิดและโทษแก่ผู้ให้บริการสื่อสังคมออนไลน์ไว้เป็นการเฉพาะ

บทความนี้เห็นว่าพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 และ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2560 ไม่ได้มีวัตถุประสงค์หลักในการควบคุมข่าวลวงเป็นการเฉพาะ เนื้อความในบทบัญญัติของกฎหมายนี้จึงไม่ครอบคลุมการกระทำหลายประการที่เกี่ยวกับข่าวลวงบนสื่อสังคมออนไลน์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งอัตราโทษปรับที่เหมาะสมสำหรับผู้ให้บริการสื่อสังคมออนไลน์ ดังนั้น ราชอาณาจักรไทยจึงควรพิจารณาแนวทางในการร่างกฎหมายเฉพาะ (sui generis) เพื่อควบคุมข่าวลวงบนสื่อสังคมออนไลน์เป็นการเฉพาะ