โปงลาง : การประกวด พลวัต ขับเคลื่อนวัฒนธรรม

บทคัดย่อ

          บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทำการศึกษาประวัติความเป็นมาของการประกวดวงโปงลาง ซึ่งเป็นดนตรีพื้นบ้านอีสานที่มีความนิยมอย่างกว้างขวาง ถือว่าเป็นศิลปวัฒนธรรมแขนงหนึ่งที่สำคัญของภาคอีสาน โดยการประกวดวงโปงลางนี้มีการประกวดมาแล้วมากกว่า 40 ปี โดยผู้วิจัยได้ศึกษาจากเอกสารการประกวดและสัมภาษณ์จากผู้เชี่ยวชาญด้านดนตรีพื้นบ้านหลายท่าน ซึ่งเครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยในครั้งนี้ได้แก่แบบสำรวจ แบบสังเกต แบบสัมภาษณ์แบบเจาะลึก และแบบสนทนากลุ่ม ผลการศึกษาพบว่า แต่เดิมวงปงลางไม่มี การประกวดแต่นิยมเล่นเพื่อสาร้างความบันเทิงภายในหมู่บ้าน โดยนายเปลื้อง ฉายรัศมีเป็นผู้พัฒนาและนำโปงลางเข้ามาเล่นในหมู่บ้านซึ่งเป็นการประสมวงในรูปแบบวงโปงลางเป็น ครั้งแรกในราว พ.ศ. 2505 ประกอบไปด้วย โปงลาง พิณ แคน โหวด ซออีสาน กลอง ฉิ่ง ฉาบ และเริ่มมีการประกวดครั้งแรกใน พ.ศ. 2518 ที่สถานีวิทยุ 909 กรป. กลาง (กองอำนวยการกลางรักษาความปลอดภัยแห่งชาติ) จังหวัดสกลนคร ต่อมาใน พ.ศ. 2530 มีการจัดประกวดวงโปงลางในงานกาชาดจังหวัดกาฬสินธุ์ และในปีเดียวกันนี้ มีการประกวดวงโปงลางในงานศิลปหัตถกรรมนักเรียนเป็นครั้งแรก โดยมีการย้ายสนามการประกวดไปตามจังหวัดต่าง ๆ ของภาคอิสาน ต่อมาใน พ.ศ. 2549 มีการประกวดวงโปงลางชิงแชมป์ประเทศไทยเป็นครั้งแรก ซึ่งจัดโดยกรมพละศึกษา กระทรวงการท่องเที่ยวกีฬาและนันทนาการ และใน พ.ศ. 2551 มีการจัดการประกวดโปงลางรายการฟ้อนลำแคนคอนเทสต์เป็นครั้งแรก ซึ่งจัดโดยสำนักวัฒนธรรม และคณะศิลปกรรมศาสตร์มหาวิทยาลัยขอนแก่นโดยครั้งแรกได้จัดร่วมกับอีสานทีวี และมีการจัดการประกวดเป็นประจำทุกปีจนถึงปัจจุบัน