การยุบพรรคการเมืองตามระบบกฎหมายไทย

Main Article Content

กิตติศักดิ์ หนูชัยแก้ว

บทคัดย่อ

          บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์เปรียบเทียบหลักเกณฑ์ วิธีการของการยุบพรรคการเมืองของประเทศไทยและต่างประเทศ เพื่อนำไปสู่ข้อเสนอแนะให้ได้รูปแบบที่เหมาะสมกับประเทศไทย


          ผลการวิจัยพบว่า รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (พุทธศักราช 2560) ประกอบพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง พ.ศ. 2560 และพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2560 บัญญัติเหตุที่จะนำไปสู่การยุบพรรคการเมืองได้ถึง 23 กรณี ซึ่งถือเป็นปัญหาที่กำหนดให้เหตุแห่งการยุบพรรคการเมืองของไทย เป็นเกณฑ์อย่างกว้าง และการวางขอบเขตอย่างกว้างเช่นนี้นำไปสู่การวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญที่มีขอบเขตอย่างกว้างเช่นเดียวกัน อันส่งผลกระทบกระเทือนต่อสารัตถะของการปกครองในระบอบประชาธิปไตยและกระทบต่อการใช้เสรีภาพในการรวมตัวกันเป็นพรรคการเมืองซึ่งถือว่าเป็นเสรีภาพขั้นพื้นฐานของประชาชนในระบอบประชาธิปไตย จากการศึกษาเปรียบเทียบกับประเทศเยอรมนี ประเทศฝรั่งเศส ประเทศตุรกี และประเทศชิลี ผู้ศึกษามีความเห็นว่าเหตุแห่งการยุบพรรคการเมืองของไทยควรเป็นเกณฑ์อย่างแคบและศาลรัฐธรรมนูญยังคงเป็นองค์กรที่มีความเหมาะสมในการวินิจฉัยคดีการยุบพรรคการเมืองแต่ควรวินิจฉัยโดยจำกัดอำนาจของตนเองอย่างยิ่ง


          ข้อเสนอแนะการวิจัย การยุบพรรคการเมืองควรมีได้เฉพาะเหตุร้ายแรงและควรบัญญัติให้มีความชัดเจนไว้ในบทบัญญัติรัฐธรรมนูญที่กระทบต่อหลักการพื้นฐานในเหตุสองลักษณะ คือ พรรคการเมืองกระทำการล้มล้างหรือเป็นปฏิปักษ์ต่อการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข และควรนำมาตรการ “สั่งให้เลิกการกระทำ” มาใช้แทนการยุบพรรคการเมืองในกรณีที่มีความร้ายแรงระดับกลาง ส่วนกรณีที่พรรคการเมืองต้องสิ้นสภาพความเป็นพรรคการเมืองต้องเป็นกรณีที่เลิกพรรคเองตามข้อบังคับ ส่วนกรณีอื่น ๆ เห็นควรยกเลิก เพื่อมีเป้าประสงค์ในการมุ่งคุ้มครองเสรีภาพในการรวมตัวกันเป็นพรรคการเมืองของประชาชนเป็นสำคัญ

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

บท
บทความ

References

สมคิด เลิศไพฑูรย์, กฎหมายรัฐธรรมนูญ หลักการใหม่ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 (สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 2548) 159.

Andreas Schedler, ‘What is Democratic Consolidation?’ (1998) 2 Journal of Democracy 91, 96.

การยุบพรรคการเมืองในความหมายนี้ มิได้จำกัดเฉพาะกรณีที่ศาลรัฐธรรมนูญสั่งยุบพรรคการเมืองเท่านั้น แต่หมายความรวมถึงการที่ทำให้การดำรงอยู่ของพรรคการเมืองนั้นสูญสิ้นความเป็นพรรคการเมืองในทุกกรณี

พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง พ.ศ. 2560 มาตรา 91.

พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง พ.ศ. 2560 มาตรา 92.

พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง พ.ศ. 2560 หมวด 9.

พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง พ.ศ. 2560 มาตรา 101.

พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2560.

Andras Sajo, ‘From Militant Democracy to the Preventive State?’ (2006) 5 Cardozo Law Review 2255, 2261-2262.

บรรเจิด สิงคะเนติ และคณะ, ‘รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ เรื่อง ศาลรัฐธรรมนูญกับแนวคิดประชาธิปไตยที่ปกป้องตนเองได้ (Sustainable Democracy)’ (รายงานผลการวิจัยเสนอต่อสำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ 2563) 1.

European Commission for Democracy through law (Venice Commission) Guidelines on Prohibition and Dissolution of Political Parties and Analogous Measures 1999 para 6 <https://www.venice.coe.int/webforms/documents/default.aspx?pdffile=CDL-INF(2000)001-e> สืบค้นเมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน 2565.

ปริญญา เทวานฤมิตรกุล, ‘รายงานวิจัย เรื่อง การยุบพรรคการเมืองโดยองค์กรวินิจฉัยความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ’, (รายงานผลการวิจัยเสนอต่อสำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ 2558) 32.

อานนท์ มาเม้า, ศาลรัฐธรรมนูญและวิธีพิจารณาคดีรัฐธรรมนูญ (โครงการตำราและเอกสารประกอบการสอนคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 2558) 16.

ต่อพงศ์ กิตติยานุพงศ์, ‘ศาลรัฐธรรมนูญเยอรมันกับหลักการจำกัดอำนาจตนเองของฝ่ายตุลาการ’ (2557) 1 วารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 100, 134-135.

ปริญญา เทวานฤมิตรกุล (เชิงอรรถ 12) 32.

วรพจน์ วิศรุตพิชญ์, สิทธิเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 (วิญญูชน 2543) 85.

เพิ่งอ้าง 86-87.

เพิ่งอ้าง 89.

เพิ่งอ้าง 91-92.

สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ, กฎหมายพื้นฐานสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี (พี.เพรส 2555) 34.

BVerfGE 17, 155 (167) อ้างถึงใน บุญศรี มีวงศ์อุโฆษ, แนวทางการปฏิรูประบบการเลือกตั้งและพรรคการเมือง (สำนักวิจัยและพัฒนาสถาบันพระปกเกล้า 2555) 144.

บรรเจิด สิงคะเนติ, ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับศาลรัฐธรรมนูญ (พิมพ์ครั้งที่ 2, วิญญูชน 2560) 107-109.

ณัฎฐพล สกุลเมฆา, ‘สิทธิพิทักษ์รัฐธรรมนูญ ศึกษาเปรียบเทียบกลไกป้องกันตนเองของรัฐธรรมนูญจากการที่บุคคลหรือกลุ่มบุคคลใช้สิทธิ หรือเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญในทางมาสุจริตเพื่อล้มล้างรัฐธรรมนูญในระบบกฎหมายไทยและเยอรมัน’ (เอกสารไม่ตีพิมพ์) 8.

Article L212- (Créé par Ordonnance n°2012-351 du 12 mars 2012 - Annexe, v. init.) อ้างถึงใน บรรเจิด สิงคะเนติและคณะ (เชิงอรรถ 10) 260-262.

ดู Loi du 10 janvier 1936 sur les groupes de combat et milices privies Article 1 อ้างถึงใน ปริญญา เทวานฤมิตรกุล (เชิงอรรถ 12) 69-71.

France Law on Associations of July 1, 1901 Article 3 relating to the association contract “สมาคมใด ๆ ที่ก่อตั้งขึ้นด้วยสาเหตุหรือเพื่อวัตถุที่ผิดกฎหมาย ขัดต่อกฎหมาย ศีลธรรมอันดี หรือซึ่งมีจุดมุ่งหมายเพื่อบ่อนทำลายหลักบูรณภาพแห่งดินแดนและรูปแบบการปกครองของสาธารณรัฐฝรั่งเศส ถือว่าเป็นโมฆะ” <https://www.service-public.fr/particuliers/vosdroits/F1122?lang=en> สืบค้นเมื่อ 3 สิงหาคม 2564.

ปริญญา เทวานฤมิตรกุล (เชิงอรรถ 12) 71-72.

ปิยบุตร แสงกนกกุล, ในพระปรมาภิไธยประชาธิปไตยและตุลาการ (โอเพ่นบุ๊คส์ 2552) 198.

ปริญญา เทวานฤมิตรกุล (เชิงอรรถ 12) 72.

Constitution of the Republic of Turkey Article 69 para 5.

Constitution of the Republic of Turkey Article 68 para 4.

Constitution of the Republic of Turkey Article 69 para 10.

Algan, Bülent. ‘Dissolution of political parties by the constitutional court in Turkey: an everlasting conflict between the court and the parliament?’ (2011) 4 Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 809, 810.

Constitution of the Republic of Turkey Article 69 para 4.

Chile’s Constitution of 1980 with Amendments through 2021 Article 19 (15) para 6 <https://www.constituteproject.org/constitution/Chile_2021.pdf?lang=en> สืบค้นเมื่อ 1 กันยายน 2564.

Chile’s Constitution of 1980 with Amendments through 2021 Article 93 (10).

Chile’s Constitution of political parties 1987 (Law 18603) Article 42 <https://www.bcn.cl/leychile/navegar?idNorma=29994> สืบค้นเมื่อ 30 สิงหาคม 2564.

บรรเจิด สิงคะเนติ และคณะ (เชิงอรรถ 10) 198-205.

ประกาศนายทะเบียนพรรคการเมือง เรื่อง การยุบพรรคไทยรักษาชาติ, ใน ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 136 ตอนพิเศษ 80 ง (1 เมษายน 2562) 25.

ประกาศนายทะเบียนพรรคการเมือง เรื่อง การยุบพรรคอนาคตใหม่, ใน ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 137 ตอนพิเศษ 107 ง (5 พฤษภาคม 2563), 60.

กิตติศักดิ์ หนูชัยแก้ว, ‘พลวัตรสังคมวิทยาการเมืองกับการยุบพรรคการเมืองของไทย:ปฐมบทจากรัฐธรรมนูญ ปี 2540 ถึง รัฐธรรมนูญ ปี 2560’ ใน คณะกรรมการจัดการประชุมวิชาการระดับชาตินิติพัฒน์-ธรรมศาสตร์ ครั้งที่ 5 (บรรณาธิการ) หนังสือประมวลบทความ (Proceedings) การประชุมวิชาการระดับชาตินิติพัฒน์-ธรรมศาสตร์ ครั้งที่ 5 ประจำปี 2563 (สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ 2563) 86. (รายงานสืบเนื่องการประชุมวิชาการระดับชาติ (Proceeding) นิติพัฒน์-ธรรมศาสตร์ ครั้งที่ 5 สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ 2563) 86.