การจัดการความสัมพันธ์ด้วยถ้อยคำขอโทษเชิงอภิวัจนปฏิบัติศาสตร์ของชาวไทยและชาวญี่ปุ่น
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้นำเสนอผลการศึกษาเปรียบเทียบการจัดการความสัมพันธ์ระหว่างผู้พูดและผู้ฟังชาวไทยและชาวญี่ปุ่นผ่านการใช้ “ถ้อยคำขอโทษเชิงอภิวัจนปฏิบัติศาสตร์” เพื่อแสดงการตระหนักรู้ถึงความไม่เหมาะสมของภาษาที่ตนเองใช้ ผู้วิจัยมุ่งศึกษาสถานการณ์การสนทนาที่ปรากฏการใช้ถ้อยคำขอโทษดังกล่าวในการจัดการความสัมพันธ์ระหว่างผู้พูดและผู้ฟังให้ดำเนินไปตามแนวทางที่ผู้พูดต้องการ จากการเก็บข้อมูลบทสนทนาในละครโทรทัศน์ไทยและญี่ปุ่น ผู้วิจัยพบสถานการณ์ที่ปรากฏการใช้ถ้อยคำขอโทษดังกล่าวในการจัดการความสัมพันธ์ในภาษาไทย 3 สถานการณ์ ได้แก่ เมื่อผู้พูดถามเรื่องส่วนตัวของผู้ฟัง เมื่อผู้พูดปฏิเสธผู้ฟัง และเมื่อผู้พูดกล่าวตำหนิหรือต่อว่าผู้ฟัง ขณะที่ในภาษาญี่ปุ่นนั้นนอกจากพบสถานการณ์เดียวกันกับในภาษาไทยทั้ง 3 สถานการณ์ข้างต้นแล้ว ยังพบอีก 5 สถานการณ์ ได้แก่ เมื่อผู้พูดกล่าวชมผู้ฟัง เมื่อผู้พูดขอร้องให้ผู้ฟังปฏิบัติตาม เมื่อผู้พูดหยอกล้อผู้ฟัง เมื่อผู้พูดบอกเล่าเรื่องราวของตนเอง และเมื่อผู้พูดแสดงความคิดเห็นในบริบทที่ไม่เหมาะสม รวมทั้งสิ้น 8 สถานการณ์ โดยเป็นสถานการณ์ที่ผู้พูดกำลังจะกล่าวหรือได้กล่าวถ้อยคำที่เป็นการละเมิด “สิทธิ์” ของผู้ฟัง ไม่ว่าจะเป็น “สิทธิ์การมีส่วนร่วม” และ “สิทธิ์ความเท่าเทียม” ผลการศึกษานี้สะท้อนให้เห็นถึงมุมมองที่แตกต่างกันของชาวไทยและชาวญี่ปุ่น โดยพบว่าชาวไทยมีแนวโน้มที่จะให้ความสำคัญกับเรื่อง “หน้า” ของผู้สนทนา ขณะที่ชาวญี่ปุ่นมักให้ความสำคัญกับการควบคุมตัวเองของผู้พูดในการปฏิสัมพันธ์เพื่อจัดการความสัมพันธ์ให้ดำเนินไปอย่างราบรื่น
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ข้อความและข้อคิดเห็นต่างๆ ในบทความเป็นของผู้เขียนบทความนั้นๆ ไม่ใช่ความเห็นของกองบรรณาธิการหรือของวารสาร jsn Journal
เอกสารอ้างอิง
ทัศนีย์ เมฆถาวรวัฒนา. (2556). ความหมายทางวัจนปฏิบัติศาสตร์ของคำว่า ขอโทษ ในภาษาไทย. วารสารพัฒนบริหารศาสตร์, 53(1), 221-239.
วรวรรณ เฟื่องขจรศักดิ์. (2548). ศึกษาเปรียบเทียบกลวิธีการขอโทษของคนญี่ปุ่นและคนไทย [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
Aoki, A. (2010). Rapport management in Thai and Japanese social talk during group discussion. Pragmatics, 20(3), 289-313.
Coates, J. (2013). Women, men and everyday talk. Palgrave Macmillian.
Culpeper, J. (1996). Towards an anatomy of impoliteness. Journal of Pragmatics, 25, 349-367.
Culpeper, J. (2011). Impoliteness. Cambridge University Press.
Haugh, M. (2004). Revisiting the conceptualization of politeness in English and Japanese. Multilingua, 23, 1-28.
Holmes, J. (1986). Compliments and compliment responses in New Zealand English. Anthropological Linguistics, 28, 485-508.
Holmes, J. (2000). Politeness, power and provocation: How humour functions in the workplace. Discourse Studies, 2(2), 159-185.
Ide, R. (1998). “Sorry for your kindness”: Japanese interactional ritual in public discourse. Journal of Pragmatics, 29, 509-529.
Ide, S. (2005). How and why honorifics can signify dignity and elegance: The indexicality and reflexivity of linguistic rituals. In R. T. Lakoff & S. Ide (Eds.), Broadening the Horizon of Linguistic Politeness (pp. 45-64). John Benjamins.
Leech, G. (2014). The pragmatics of politeness. Oxford University Press.
Long, C. (2010). Apology in Japanese gratitude situations: The negotiation of interlocutor role-relations. Journal of Pragmatics, 42, 1060-1075.
Lucy, J. (1993). Reflexive language. Cambridge University Press.
Ohashi, J. (2013). Thanking and politeness in Japanese balancing acts in interaction. Palgrave Macmillan.
Owen, M. (1983). Apologies and remedial interchanges: A study of language use in social interaction. Mouton Publishes.
Pin-ngern, A. (2015). An interlanguage pragmatic study of Thai EFL learners’ apology: Linguistic realization and metapragmatic awareness. [doctoral dissertation]. Chulalongkorn University.
Pizziconi, B. (2007). Facework and multiple selves in apologetic metapragmatic comments in Japanese. In W. Bublitz & A. Hübler (Eds.), Metapragmatics in use (pp. 49-72). John Benjamins.
Spencer-Oatey, H. (ed.). (2000). Culturally speaking: Managing rapport through talk across cultures. Continuum.
Spencer-Oatey, H. (ed.). (2008). Culturally speaking: Culture, communication and politeness theory. Continuum.
Tanaka, N., Spencer-Oatey, H., & Cray, E. (2008). Apologies in Japanese and English. In H. Spencer-Oatey (ed.), Culturally Speaking: Culture, Communication and Politeness Theory (2nd edition) (pp. 73-94). Continuum.
Ukosakul, M. (2005). The significant of ‘face’ and politeness in social interaction as revealed through Thai ‘face’ idioms. In R. Lakoff & S. Ide (Eds.), Broadening the horizon of linguistic politeness (pp. 117-128). John Benjamins.
小川 治子(1995).「感謝とわびの定式表現--母語話者の使用実態の調査からの分析」『日本語学』85, 38-52.
杉戸清樹 (1989).「言語行動についてのきまりことば」『日本語学』8, 4-14.
