การถอดรหัสมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมจากตำนานและนิทานพื้นบ้านเชียงรายสู่แนวทางการสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์เพื่อชุมชน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การศึกษาวิจัยเรื่องการถอดรหัสมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมจากตำนานและนิทานพื้นบ้านเชียงรายสู่ การสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์เพื่อชุมชน มีวัตถุประสงค์ คือ เพื่อรวบรวมตำนานและนิทานพื้นบ้านเชียงรายทั้งประเภทมุขปาฐะและลายลักษณ์อักษร เพื่อถอดรหัสมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมจากตำนานและนิทานพื้นบ้านเชียงราย และเพื่อเสนอแนวทางการสร้างสรรค์ต้นแบบผลิตภัณฑ์เพื่อชุมชนโดยใช้ตำนานและนิทานพื้นบ้านเชียงรายเป็นฐาน โดยรวบรวมตำนานและนิทานประจำถิ่นของเชียงรายครอบคลุมทั้ง 18 อำเภอ ทั้งจากต้นฉบับที่เป็นลายลักษณ์อักษรและจากคำบอกเล่าของผู้คนในชุมชนท้องถิ่น จำนวน 18 เรื่อง และได้พิจารณาคัดเลือกโดยกำหนดองค์ประกอบหลัก 2 ประการ คือ ด้านคุณสมบัติและข้อบ่งชี้เบื้องต้นและด้านศักยภาพในการสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์เพื่อชุมชน จึงได้ตำนานและนิทานพื้นบ้านเชียงรายสำหรับนำมาศึกษาวิจัย จำนวน 9 เรื่อง โดยนำมาวิเคราะห์ สังเคราะห์ และถอดรหัสทางวัฒนธรรมทั้งในระดับโครงสร้างผิวและระดับโครงสร้างลึก พบความเชื่อมโยงกับความเชื่อดั้งเดิมของกลุ่มชาติพันธุ์ไทในแถบลุ่มน้ำโขงและความเชื่อในพระพุทธศาสนา เมื่อนำข้อมูลตำนานและนิทานพื้นบ้านเชียงรายที่ได้จากการถอดรหัสทางวัฒนธรรมมาเป็นแนวทางการสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์ เพื่อชุมชน พบว่า มีกระบวนการที่ทำให้เกิดการเรียนรู้ พัฒนาอย่างสร้างสรรค์และยั่งยืน 4 ขั้นตอน คือ 1) การรื้อฟื้น 2) การอนุรักษ์ 3) การประยุกต์ และ 4) การพัฒนาต่อยอด ซึ่งสามารถนำเสนอแนวทาง การสร้างผลิตภัณฑ์เพื่อชุมชนใน 3 รูปแบบ ได้แก่ รูปแบบแรก คือ ศิลปะการออกแบบเหมือนจริง (Realism Design Art) รูปแบบที่สอง คือ ศิลปะการออกแบบแบบคลี่คลาย (Stylization Design Art) และ รูปแบบที่สาม คือ ศิลปะการออกแบบผลิตภัณฑ์และนวัตกรรมแบบอิสระ (Freedom Design Art) ทำให้ได้ต้นแบบผลิตภัณฑ์เพื่อชุมชนท้องถิ่นเชียงราย จำนวน 20 แบบ สำหรับนำไปสร้างสรรค์ พัฒนาและต่อยอดเพื่อสร้างรายได้ให้แก่ชุมชนท้องถิ่นเชียงรายต่อไป
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสารมังรายสาร ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรงซึ่งกองบรรณาธิการวารสาร ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใดๆ
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารมังรายสาร ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารมังรายสาร หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อเพื่อกระทำการใดๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักอักษรณ์จากวารสารมังรายสารก่อนเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
ดนัย วินัยรัตน์. (2551). การสร้างความหมายภูมิลักษณ์ท้องถิ่นผ่านนิทานพื้นบ้าน เรื่องตาม่องล่าย [วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยมหิดล.
นาฏวิภา ชลิตานนท์. (2524). ประวัติศาสตร์นิพนธ์ไทย. กรุงเทพ : สำนักพิมพ์หาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
บริรักษ์ ศุภตรัยวรพงศ์ อำพร แสงไชยา และประภาพร ศุภตรัยวรพงศ. (2562). จิตรกรรม : รูปและสัญลักษณ์ในวิถีชีวิตชนบท. มหาสารคาม : มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม.
ประคอง นิมมานเหมินท์. (2543). นิทานพื้นบ้านศึกษา. กรุงเทพฯ : ศูนย์คติชนวิทยา คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ประคอง นิมมานเหมินท์. (2545). นิทานพื้นบ้านศึกษา. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ : โครงการเผยแพร่ผลงานวิชาการ คณะอักษรศาสตร์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
มานิตย์ กันทะสัก และคณะ. (2562). The Power of Art: กระบวนการสร้างสุขภาวะทางสังคม กรณีศึกษาแมงสี่หูห้าตาของเมืองเชียงราย. เชียงราย : มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณ ราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ์เชียงราย.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2556). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ : ราชบัณฑิตยสถาน.
วินัย สุขวิน. (2562) จิตรกรรมชุดสีสันแห่งป่าฮาลา-บาลา. การประชุมวิชาการระดับชาติ และนิทรรศการแสดงผลงานสร้างสรรค์นานาชาติ ครั้งที่ 2 ประจำปี 2562 คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ พร้อมด้วยคณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา และคณะศิลปวิจิตร สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ (ภาคีเครือข่าย 4U PLUS)
ศิราพร ณ ถลาง. (2552). ทฤษฎีคติชนวิทยา วิธีวิทยาในการวิเคราะห์ตำนาน-นิทานพื้นบ้าน. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ศรีศักดิ์ วัลลิโภดม และ สุจิตต์ วงษ์เทศ. (2534). ไทยน้อย ไทยใหญ่ ไทยสยาม. กรุงเทพฯ : มติชน.
สุจิตต์ วงษ์เทศ (บก.). (2545). พระเจ้าพรหม “วีรบุรุษในตำนาน” ของโยนก-ล้านนา. กรุงเทพฯ : มติชน.
สุภางค์ จันทวานิช. (2555). ทฤษฎีสังคมวิทยา. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
Levi-Strauss, C.. (1971). Mythologies. Paris : Plon. อ้างถึงใน สุภางค์ จันทวานิช. (2555). ทฤษฎีสังคมวิทยา. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
Leach Maria and Fried Jerome. (1972). Funk and Wagnalls Standard Dictionary of Folklore, Mythology and Legend. New York : Funk & Wagnalls.
Malinowski, B.. (1954). Myth in Primitive Psychology Magic, Science and Religion. New York : Doubleday Anchor Books. อ้างถึงใน ปริตตา เฉลิมเผ่า ก่ออนันตกูล. (2533). “เค้าโครงความคิดเรื่องโครงสร้างในการศึกษานิทานปรัมปราของ โคล้ด เลวี สเตราส์”. วารสารธรรมศาสตร์. ปีที่ 17 ฉบับที่ 1. หน้า 45-79.
