ภาพสะท้อนสังคมวัฒนธรรมอีสานสมัยใหม่ผ่านเทคโนโลยีและสื่อสังคมออนไลน์ผ่านการแสดง หมอลำเรื่องต่อกลอน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ภาพสะท้อนของเทคโนโลยีและสื่อสังคมออนไลน์ ในการแสดงหมอลำ เรื่องต่อกลอน และศึกษาว่าการสะท้อนดังกล่าวนำไปสู่ปรากฏการณ์อีสานสมัยใหม่ โดยใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ ทำการวิเคราะห์เนื้อหา และวิเคราะห์ภาษา จากตัวบทกลอนลำและบทสนทนา การมีปฏิสัมพันธ์ด้านหน้าเวทีกับผู้ชม ของการแสดงคณะหมอลำเรื่องต่อกลอนชั้นนำของภาคอีสาน 5 คณะ จำนวน 10 เรื่อง ที่เผยแพร่ทางแพลตฟอร์มยูทูบ ระหว่างปี พ.ศ. 2562-2567 ภายใต้กรอบแนวคิดภาพสะท้อนทางสังคมวัฒนธรรม และแนวคิดสังคมสมัยใหม่
ผลการวิจัยพบว่า หมอลำเรื่องต่อกลอนได้นำเอาเทคโนโลยีมาเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมการแสดงอย่างสมบูรณ์ใน 3 มิติหลัก (1) มิติเนื้อหาและภาษา มีการใช้คำทับศัพท์ คำปนภาษาต่างประเทศ คำที่เกี่ยวกับสื่อสังคมออนไลน์และเทคโนโลยี เพื่อสะท้อนวิถีชีวิตที่ผูกพันกับโลกดิจิทัล ความสัมพันธ์รูปแบบของออนไลน์ การเป็นแม่ค้าออนไลน์ อาชญากรรม ไซเบอร์ (2) มิติปฏิสัมพันธ์และรูปแบบการารจัดการแสดง เทคโนโลยีการถ่ายทอดสด สร้างผู้ชมสองรูปแบบ หน้าเวทีจริงและหน้าจอทั่วโลกพร้อมกัน และเกิดปฏิสัมพันธ์แบบเรียลไทม์ และ (3) มิติเศรษฐกิจและอัตลักษณ์ศิลปิน ศิลปินได้เปลี่ยนสถานะจากนักแสดงไปสู่ดารา อินฟลูเอนเซอร์ และผู้ประกอบการ การที่ใช้ชื่อเสียงและพื้นที่หน้าเวทีในการต่อยอดทางธุรกิจ นอกจากนี้ เทคโนโลยียังปฏิวัติระบบเศรษฐกิจของวงการหมอลำ ผ่านการให้รางวัลออนไลน์ และการสร้างชุมชน แฟนคลับ รูปแบบใหม่ที่ยึดโยงกันผ่านสื่อสังคมออนไลน์ การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าหมอลำเรื่องต่อกลอนในปัจจุบันไม่ได้เป็นเพียง ภาพสะท้อนสังคมดิจิทัล แต่กลุ่มผู้เกี่ยวข้องกับการแสดงหมอลำเรื่องต่อกลอนได้ใช้เทคโนโลยีเป็นเครื่องมือสำคัญในการขยายขอบเขตของพื้นที่เวทีสร้างชุมชนแฟนคลับระดับโลก และปรับเปลี่ยนโครงสร้างเศรษฐกิจของวงการ เพื่อนิยามตัวเองใหม่ในฐานะศิลปะการแสดงร่วมสมัยที่เชื่อมโยงรากเหง้าทางวัฒนธรรมเข้ากับภูมิทัศน์สื่อสมัยใหม่ อันเป็นภาพสะท้อนของปรากฏการณ์สังคมอีสานสมัยใหม่ที่เปลี่ยนแปลงไป
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
1) บทความนี้เป็นลิขสิทธิ์ของสถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แต่ความคิดเห็นและเนื้อหาเป็นของผู้แต่ง
2) ทัศนะและความคิดเห็นที่ปรากฏในบทความในวารสารวิจัยสังคมและปริทัศน์ สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ถือเป็นความรับผิดชอบของผู้แต่งบทความนั้น และไม่ถือเป็นทัศนะและความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการวารสารวิจัยสังคมและปริทัศน์ สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กองบรรณาธิการไม่สงวนสิทธิ์ในการคัดลอก แต่ให้ระบุถึงการอ้างอิง
เอกสารอ้างอิง
Chaipitak, C., & Nantachantool, S. (2021). Isan social reflections in Thai Luk Thung songs [ภาพสะท้อนสังคมอีสานในบทเพลงลูกทุ่งไทย]. Dhonburi Rajabhat University Journal, 15(1). (in Thai)
Gill, R. (2010). Life is a pitch: Managing the self in new media work. In M. Deuze (Ed.), Managing media work (pp. 249–262). SAGE Publications.
Khumting, T., Sangkhaphanthanon, T., & Rodsap, N. (2020). Research status on conditions and problems of Thai language usage [สถานภาพการวิจัยสภาพและปัญหาการใช้ภาษาไทย]. Journal of Liberal Arts, Ubon Ratchathani University, 16(1). (in Thai)
Lancharoen, W., & Chanthao, R. (2023). English and the Isan socio-cultural context in modern Isan songs [ภาษาอังกฤษกับบริบทสังคมวัฒนธรรมอีสานในเพลงอีสานสมัยใหม่]. Humanities and Social Sciences Journal, Khon Kaen University, 40(2). (in Thai)
Lolasut, M. (2025). Moving beyond interface realism: A critique of platform capitalism through interface criticism [การก้าวพ้นสภาวะสัจนิยมอินเตอร์เฟซ: การวิพากษ์ระบบทุนนิยมแพลตฟอร์มผ่านอินเตอร์เฟซวิจารณ์]. Journal of Liberal Arts, Thammasat University, 25(1). https://doi.org/10.64731/jla.v25i1.283853 (in Thai)
Park, S. (2017). Digital capital. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/978-1-137-59332-0
Phimkhiri, C. (2005). An analysis of Isan social reflections from the singing poems of Morlam Chaweewan Dumnern [วิเคราะห์ภาพสะท้อนสังคมอีสานจากกลอนลำของหมอลำฉวีวรรณ ดำเนิน] [Master's thesis, Naresuan University]. (in Thai)
Pongchaliew, K. (2017). Discourse and trade in Isan Jataka of Kampha Tubtong [วาทกรรมและการค้าในชาดกอีสานเรื่องกำพร้าตูบตอง]. Journal of Language, Religion and Culture, 6(2). (in Thai)
Puangngam, K. (2010). Self and local management [การจัดการตนเองและท้องถิ่น]. Winyuchon. (in Thai)
Robkhob, J., Suk-unpong, C., Pewthongngam, T., & Bunhok, S. (2022). Stigmatized female characters in Thai literature and their re-representation in contemporary songs [นางในวรรณคดี “ผู้ถูกตีตรา” กับการนำเสนอใหม่ในบทเพลงร่วมสมัย]. Journal of Thai Language and Literature, 39(1). (in Thai)
Sengpracha, N. (1998). Man and society [มนุษย์กับสังคม] (4th ed.). O.S. Printing House. (in Thai)
Sumalee, N. (2015). Theoretical Consideration on Dynamic of Northeast Local Communities in Modern Context: Viewing Through Social Practice and Structure of Beliefs of Ancestral and Guardian Spirits [ข้อสังเกตเชิงแนวคิดว่าด้วยพลวัตความเป็นท้องถิ่นอีสานในบริบทของสังคมสมัยใหม่: มองผ่านปฏิบัติการทางสังคม และ โครงสร้างสังคมของความเชื่อผีปู่ตาและผีคุ้มครอง]. Prae-wa Kalasin Journal of Kalasin University, 7(12). (in Thai)
Thaothong, S., Mahakhan, P., & Sudee, P. (2014). Hoop Taem: Social and cultural reflections in the central Isan region [ฮูปแต้ม : ภาพสะท้อนสังคมและวัฒนธรรมในเขตอีสานตอนกลาง] [Master’s thesis, Burapha University]. (in Thai)
Thongsakul, R. (2021). Meaning communication and language strategies in songs about the COVID-19 situation [การสื่อความหมายและกลวิธีการใช้ภาษาในเพลงเกี่ยวกับสถานการณ์โควิด 19]. Humanities and Social Sciences Journal, Udon Thani Rajabhat University, 10(2). (in Thai)
Wankaew, S. (2004). Society and culture in socio-cultural change [สังคมและวัฒนธรรมในการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรม]. National Research Council Committee, Sociology Branch, National Research Council of Thailand. (in Thai)
Wiratchaniphawan, W. (1989). Principles of community development: Applied community development [หลักการพัฒนาชุมชน: การพัฒนาชุมชนประยุกต์]. Odeon Store. (in Thai)
Wiwattanapataphee, T. (2009). Isan Ponglang: A reflection of Isan socio-cultural transition [โปงลางอีสาน: ภาพสะท้อนการเปลี่ยนผ่านสังคมวัฒนธรรมอีสาน]. Rangsit Music Journal. (in Thai)
