ธุรกิจเพื่อสังคมกับการพัฒนาที่ยั่งยืนในประเทศไทย: กรอบแนวคิด การทบทวนวรรณกรรม เชิงบูรณาการ และข้อเสนอเชิงทฤษฎี
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
แม้ธุรกิจเพื่อสังคมจะได้รับการยอมรับมากขึ้นในฐานะกลไกขับเคลื่อนการพัฒนาที่ยั่งยืน แต่ความเข้าใจเชิงทฤษฎีในบริบทไทยยังมีช่องว่างสำคัญ บทความนี้สังเคราะห์วรรณกรรม 30 รายการจากแหล่งสากลและไทยในช่วงปี ค.ศ. 2020–2025 เพื่อเติมเต็มช่องว่างดังกล่าว ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่าธุรกิจเพื่อสังคมไทยมีบทบาทโดดเด่นต่อเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนด้านการจ้างงานที่มีคุณค่าและความเสมอภาคทางเพศ โดยร้อยละ 59 ของวิสาหกิจเพื่อสังคมไทยมีผู้หญิงเป็นผู้นำองค์กร ขณะเดียวกัน ภาคส่วนนี้ยังเผชิญความเสี่ยงเชิงโครงสร้างสามประการ ได้แก่ การเบี่ยงเบนจากพันธกิจ การถดถอยของบทบาทรัฐ และการถูกครอบงำโดยตรรกะของทุน บทความนำเสนอกรอบการวิเคราะห์เฉพาะบริบทไทย การจำแนกองค์กรเป็นสี่ประเภทตามแหล่งทุนเชิงสถาบัน และข้อเสนอเชิงทฤษฎีห้าประการจากการตรวจสอบสามเส้า รวมถึงแนวคิดใหม่สองรูปแบบที่สังเคราะห์จากกรณีศึกษาไทย ได้แก่ การยกระดับตลาดเพื่อปกป้องพันธกิจทางสังคม และการฝังตัวภายใต้สถาบันที่มีความชอบธรรมสูง แนวคิดทั้งสองพร้อมนำไปทดสอบเชิงประจักษ์และใช้เป็นฐานในการกำหนดนโยบายต่อไป
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
1) บทความนี้เป็นลิขสิทธิ์ของสถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แต่ความคิดเห็นและเนื้อหาเป็นของผู้แต่ง
2) ทัศนะและความคิดเห็นที่ปรากฏในบทความในวารสารวิจัยสังคมและปริทัศน์ สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ถือเป็นความรับผิดชอบของผู้แต่งบทความนั้น และไม่ถือเป็นทัศนะและความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการวารสารวิจัยสังคมและปริทัศน์ สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กองบรรณาธิการไม่สงวนสิทธิ์ในการคัดลอก แต่ให้ระบุถึงการอ้างอิง
เอกสารอ้างอิง
Attah, E. Y., & Yonkor, E. D. (2025). Social entrepreneurship and Sustainable Development Goals. SSRN Electronic Journal. Advance online publication. https://doi.org/10.2139/ssrn.5550899
British Council. (2020). The state of social enterprise in Thailand. https://www.britishcouncil.org/sites/default/files/state_of_social_enterprise_in_thailand_2020_final_web.pdf
Bruder, I. M. (2025). From mission drift to practice drift: Theorizing drift processes in social enterprises and beyond. Organization Studies. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/01708406251314591
Dees, J. G. (1998). The meaning of social entrepreneurship. Center for the Advancement of Social Entrepreneurship, Duke University.
Doherty, B., & Kittipanya-Ngam, P. (2021). The emergence and contested growth of social enterprise in Thailand. Journal of Asian Public Policy, 14(2), 251–271. https://doi.org/10.1080/17516234.2020.1777628
Elkington, J. (1997). Cannibals with forks: The triple bottom line of 21st century business. Capstone.
Euclid Network. (2025). European Social Enterprise Monitor, 2023–2024. https://knowledgecentre. euclidnetwork.eu/2025/07/21/european-social-enterprise-monitor-2023-2024/
Garrow, E. E., & Hasenfeld, Y. (2014). Social enterprises as an embodiment of a neoliberal welfare logic. American Behavioral Scientist, 58(11), 1475–1493. https://doi.org/10.1177/0002764214534674
Golbspan Lutz, F., Petrini, M., & Aguilar Delgado, N. (2023). Beyond mission drift: Understanding the spaces of vulnerability in social enterprises' missions. Social Enterprise Journal, 19(5), 519–535. https://doi.org/10.1108/SEJ-11-2022-0104
Kim, C. Y. (2024). Social entrepreneurship, employment, and financial performance: A latent growth modeling approach. SAGE Open, 14(2). https://doi.org/10.1177/21582440241249147
Li, X., & Bosma, N. (2025). Institutional theory in social entrepreneurship: A review and consideration of ethics. Journal of Business Ethics, 200(3), 529–556. https://doi.org/10.1007/s10551-024-05882-x
OECD. (2023). Policy guide on social impact measurement for the social and solidarity economy. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/270c7194-en
OECD. (2024). Measure, manage and maximise your impact: A guide for the social economy. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/2238c1f1-en
Office of Social Enterprise Promotion. (2024). Annual report 2023 [รายงานประจำปี 2566]. Office of Social Enterprise Promotion. (in Thai)
Page, M. J., McKenzie, J. E., Bossuyt, P. M., Boutron, I., Hoffmann, T. C., Mulrow, C. D., Shamseer, L., Tetzlaff, J. M., Akl, E. A., Brennan, S. E., Chou, R., Glanville, J., Grimshaw, J. M., Hrobjartsson, A., Lalu, M. M., Li, T., Loder, E. W., Mayo-Wilson, E., McDonald, S., & Moher, D. (2021). The PRISMA 2020 statement: An updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ, 372, Article n71. https://doi.org/10.1136/bmj.n71
Phumpuong, J., & Jongjakapun, K. (2022). Measures for social enterprise promotion pursuant to the Social Enterprise Promotion Act B.E. 2562 (2019) [มาตรการส่งเสริมวิสาหกิจเพื่อสังคมตามพระราชบัญญัติส่งเสริมวิสาหกิจเพื่อสังคม พ.ศ. 2562]. Rajapark Journal, 16(46), 262–278. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/RJPJ/article/view/255433 (in Thai)
Schwab Foundation for Social Entrepreneurship. (2024). The state of social enterprise: A review of global data 2013–2023. World Economic Forum. https://www.schwabfound.org/state-of-social-enterprise
SE Thailand. (2023). White paper: Mechanisms for promoting and developing social enterprises for sustainability through higher education, science, research and innovation [สมุดปกขาว: กลไกการส่งเสริมและพัฒนาวิสาหกิจเพื่อสังคม (Social Enterprise) เพื่อสร้างความยั่งยืนด้วยการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม]. Office of the National Higher Education Science Research and Innovation Policy Council. https://www.sethailand.org/resource/white-paper-2023/ (in Thai)
Slitine, R., Chabaud, D., & Richez-Battesti, N. (2024). Beyond social enterprise: Bringing the territory at the core. Journal of Business Research, 176, Article 114577. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2024.114577
Snyder, H. (2019). Literature review as a research methodology: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 104, 333–339. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.07.039
Songkajorn, Y., Aujirapongpan, S., & Jutidharabongse, J. (2022). Social enterprise ecosystem development in Thailand. Journal of Asia Entrepreneurship and Sustainability, 18(3), 45–72.
Spear, R., Cornforth, C., & Aiken, M. (2009). The governance challenges of social enterprises: Evidence from a UK empirical study. Annals of Public and Cooperative Economics, 80(2), 247–273. https://doi.org/10.1111/j.1467-8292.2009.00386.x
Stoyanova, D. (2024). Social entrepreneurship: Defining the concept and key components. Annals of the University of Craiova: Economic Sciences Series, 6(II), 228–235. https://ideas.repec.org/a/cbu/jrnlec/y2024v6iip228-235.html
Teasdale, S., Bellazzecca, E., de Bruin, A., & Roy, M. J. (2023). The (r)evolution of the social entrepreneurship concept: A critical historical review. Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly, 52(6), 1–25. https://doi.org/10.1177/08997640221130691
Thomas, J., & Harden, A. (2008). Methods for the thematic synthesis of qualitative research in systematic reviews. BMC Medical Research Methodology, 8(45). https://doi.org/10.1186/1471-2288-8-45
Tilleke & Gibbins. (2021). Legal framework to promote social enterprises in Thailand. https://www.tilleke.com/insights/legal-framework-promote-social-enterprises-thailand/
Torraco, R. J. (2016). Writing integrative literature reviews: Using the past and present to explore the future. Human Resource Development Review, 15(4), 404–428. https://doi.org/10.1177/1534484316671606
Zeyen, A., Beckmann, M., Acs, Z. J., Audretsch, D. B., Hechavarria, D. M., & Nason, R. S. (2025). Social entrepreneurship and broader theories: A critical reassessment and future agenda. Journal of Social Entrepreneurship. Advance online publication. https://doi.org/10.1080/19420676.2025.2492851
