การรื้อสร้างภาพจำ “คนกรุงเทพมหานคร” สู่การนิยามจินตกรรมใหม่ “คนบ้านเมืองมหานคร” ในระบบโรงเรียนไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความมุ่งวิพากษ์การสร้างภาพจำของ “คนกรุงเทพมหานคร” ผ่านตำราเรียน หลักสูตรและนโยบายของรัฐที่เน้นการสร้าง “กรุงเทพมหานคร”ให้เป็นศูนย์กลางของชาติ โดยเชิดชูชนชั้นนำและชนชั้นกลางสมัยใหม่ ขณะเดียวกันกลับละเลยวัฒนธรรมความหลากหลายของชุมชนพื้นถิ่น เช่น คนพื้นถิ่นดั้งเดิม แรงงานและคนจนเมือง และกลุ่มชาติพันธุ์ การนำเสนอประวัติศาสตร์ในมุมมองแบบรวมศูนย์ส่งผลให้เกิดความเข้าใจที่บิดเบี้ยวและตอกย้ำความเหลื่อมล้ำเชิงโครงสร้าง ทำให้เสียงของกลุ่มชายขอบถูกทำให้เลือนหายและขาดสิทธิในการมีส่วนร่วมทางสังคมและการเมือง บทความเสนอแนวทางรื้อสร้างภาพจำนี้ผ่านการปรับหลักสูตรให้บูรณาการประวัติศาสตร์ท้องถิ่นและมุมมองจากกลุ่มชายขอบ การใช้กรอบแนวคิดประวัติศาสตร์ที่คลอบคลุมทุกคน (Inclusive History) และการศึกษาวิทยาเชิงวิพากษ์ (Critical Pedagogy) เพื่อส่งเสริมการตั้งคำถามต่อโครงสร้างอำนาจ และการจัดกิจกรรมภาคสนามในชุมชนดั้งเดิมเพื่อให้ผู้เรียนเรียนรู้จากประสบการณ์จริง นอกจากนี้ยังเสนอการสร้างนิเวศห้องเรียนที่เปิดพื้นที่ประวัติศาสตร์สังคมบูรณาการใหม่เพื่อให้เสียงของผู้ถูกกดทับ การประเมินที่เน้นกระบวนการพัฒนา และการสะท้อนผลการเรียนรู้ร่วมกับชุมชน แนวทางเหล่านี้จะช่วยคืนความชอบธรรมให้กับกลุ่มคนที่ถูกมองไม่เห็น และสร้างพลเมืองที่มีความเข้าใจเชิงวิพากษ์ ตระหนักถึงความหลากหลาย และมีส่วนร่วมในการสร้างพื้นที่การขัดเกลาทางสังคมใหม่ที่เป็นธรรมและเท่าเทียมทางสังคม
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. โรงพิมพ์ชุมนุม สหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.
กองบรรณาธิการศิลปวัฒนธรรม. (2566). จากกรุงธนบุรี สู่ “กรุงเทพฯ” เมืองหลวงที่มีชื่อยาวที่สุดในโลก. https://www.silpa-mag.com/history/article_38554
จามะรี เชียงทอง. (2543). วิวัฒนาการของประชาสังคมในประเทศไทย. สถาบันวิจัยเพื่อพัฒนาประเทศไทย (TDRI).
ณัฐวุฒิ อัศวโกวิทวงศ์, ขวัญพร บุนนาค, และ นภัส วัฒโนภาส. (2561). ความเหลื่อมล้ำในเมืองมหานคร:บท ปริทรรศน์ความรู้ในบริบทประเทศไทย. สิ่งแวดล้อมสรรค์สร้างวินิจฉัย, 17(2), 157–178.
บัณฑิต จุลาสัย และรัชดา โชติพานิช. (2564). มณฑลแห่งสยามประเทศ. วารสารศรีปทุมปริทัศน์ ฉบับ มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 21(2), 179–192.
ปฏิมาภรณ์ อรรคนันท์, สัญญา เคณาภูมิ, และ ภักดี โพธิ์สิงห์. (2560). วัฒนธรรมทางการเมืองกับการพัฒนา ประชาธิปไตย. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี, 8(2), 108–130.
ปัณฑารีย์ ชูตระกูล. (2562). การจัดการของชุมชนที่สงผลตอการคงอยูของยานชุมชนเก่า กรณีศึกษา ชุมชนนางเลิ้ง กรุงเทพมหานคร [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์]. https://digital.library.tu.ac.th/tu_dc/frontend/Info/item/dc:306629
พิชฌ์นิพัทธ์ วิชัยโน. (2567). ไปให้ไกลกว่า “มหานครกรุงเทพ”: ปริทัศน์ว่าด้วยนโยบายการพัฒนาเมืองของ พรรคเพื่อไทย. วารสารสังคมวิทยากับการพัฒนา, 1(1), 36-59.
เพชรรุ่ง เทียนปิ๋วโรจน์. (2558). จดหมายเหตุจอร์จ ฟินเลย์สัน (George Finleyson) และข่าวสิงคโปร์ ครอนิเคิลส์ (The Singapore Chronicle). สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์
วิจัยและ นวัตกรรม.
พลอยสิริ คำโสภา และ ตุลย์ อิศรางกูร ณ อยุธยา. (2568). ความรัก ความเดียวดาย และการย้ายถิ่นของหนุ่มสาวชนบทในกรุงเทพฯ ในยุคความรุ่งเรืองทางเศรษฐกิจ ทศวรรษ 2520-2530. วารสารประวัติศาสตร์ ธรรมศาสตร์, 12(1), 69–108.
ภาณุเดช รอบคิด. (2561). การศึกษากระบวนการออกแบบและวางผังชุมชนเมือง กรณีศึกษาโครงการ ปรับปรุงฟื้นฟูชุมชนริมคลองรอบกรุง [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร]. http://ithesis-ir.su.ac.th/dspace/handle/123456789/2142
ภูมินทร์ เกณสาคู, และ สรายุธ รัศมี. (2568). แนวคิดชาตินิยมในเเบบเรียนประวัติศาสตร์ไทย ระดับ มัธยมศึกษาตอนต้น ตามหลักสูตรเเกนกลาง การศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551.
วารสารบัณฑิตศึกษาเพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิต, 2(1), 28–43.
มิ่งสรรพ์ ขาวสะอาด. (2536). เส้นทางอุตสาหกรรมไทย. วารสารเศรษฐศาสตร์ธรรมศาสตร์, 11(4), 5-56.
ยงยุทธ บุราสิทธิ์. (2556). ชุมชนคนอีสานกับปัญหาความเหลื่อมลํ้าทางสังคมในกรุงเทพมหานคร: กรณีศึกษา ชุมชนแห่งหนึ่ง ในกรุงเทพมหานคร. Journal of Language and Culture, 32(1), 67-92.
รจนา จันทรากุล. (2565). การพัฒนาความสำเร็จการประกอบอาชีพบนฐานภูมิปัญญาดั้งเดิมของชุมชนใน เขตกรุงเทพมหานครเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน: รายงานการวิจัย. (ม.ป.ท).
รวิภา ศรีดาวเดือน และ ทัศนีย์ สายัณห์กุลดิลก. (บ.ก.) (ม.ป.ป.). หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐานประวัติศาสตร์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 (พิมพ์ครั้งที่ 2). อักษรเจริญทัศน์.
รวิภา ศรีดาวเดือน และ ทัศนีย์ สายัณห์กุลดิลก (บ.ก.) (ม.ป.ป.). หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐานประวัติศาสตร์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2. อักษรเจริญทัศน์.
รวิภา ศรีดาวเดือน และ ทัศนีย์ สายัณห์กุลดิลก (บ.ก.) (ม.ป.ป.). หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐานประวัติศาสตร์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4-6 (พิมพ์ครั้งที่ 2). อักษรเจริญทัศน์.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2554). พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. ราชบัณฑิตยสถาน.
ศุภณัฐ พานา. (2563). แนวทางในการจัดการเรียนการสอนประวัติศาสตร์. วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, 23(2), 390-399.
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2566). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2515 - 2519). สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.
สิทธิชัย สุขคะตะ, และ ณัฐวีณ์ บุนนาค. (2558). การวิเคราะห์วาทกรรมชาตินิยมไทยในแบบเรียนสังคมศึกษา และประวัติศาสตร์. สหวิทยาการและความยั่งยืนปริทัศน์ไทย, 4(1), 126–137.
สุพรรณสา ฉิมพาลี. (2565). อัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของชุมชนตลาดเก่า: กรณีศึกษา ชุมชนตลาดน้อย กรุงเทพมหานคร. [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์].
สมเกียรติ ภู่ระหงษ์ (บ.ก.) (ม.ป.ป.). หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐานประวัติศาสตร์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 (พิมพ์ ครั้งที่ 12). อักษรเจริญทัศน์.
สมชาย ปรีชาศิลปะกุล, ทินกฤต นุตวงษ์, และ ปรีญาวัลย์ ใจปินตา. (2559). ความเปลี่ยนแปลงและกระบวนการสร้างประชาธิปไตยในชนบท กรณีภาคเหนือตอนบน. สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
อัญชัญ อันชัยศรี. (2566). การพัฒนาเมืองไม่เคยยุติธรรมกับคนจน. https://theactive.thaipbs.or.th/read/gentrification
อัญเชิญ โอภาพันธ์. (2565). การสะท้อนบริบทความเหลื่อมล้ำทางสังคมผ่านละครโทรทัศน์: กรณีศึกษา ละครโทรทัศน์ชุดหัวใจรักสี่ดวงดาว. [การค้นคว้าอิสระปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์].
อนุธิดา มูลนาม. (2566). ทำไมวัฒนธรรมของชนเผ่าพื้นเมืองถึงทรงคุณค่า และมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อ การช่วยกันร่วมอนุรักษ์และสืบสานให้คงอยู่ในสังคมร่วมกันสืบต่อไป. https://imnvoices.com/?p=4158&fbclid=IwY2xjawLzRhFleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFM dW5Oc3hTWDNxallsVjNxAR4JY92DTQxazSh4Q7eTVDUwTUB1765erush3JTCGJakN6bjiJ0 M_e204L8ECA_aem_LwDHgMeuvlAmtQpK2YyhwA
อภิชาต สถิตนิรามัย, และ อนุสรณ์ อุณโณ. (2560). “การเมืองคนดี”: ความคิด ปฏิบัตการ และอัตลักษณ์ ทางการเมืองของผู้สนับสนุน “ขบวนการเปลยนแปลงประเทศไทย”: รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์. สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.).
Bradbury, H., Roth, G., & Gearty, M. (2015). The practice of learning history: Local and open system approaches. In H. Bradbury (Ed.), The SAGE handbook of action research (3rd ed)., pp. 17–30). SAGE.
Campbell, C. P. (2016). Representation: Stuart Hall and the “politics of signification.” In C. P.
Campbell (Ed.), The Routledge companion to media and race (pp. 11–18). Taylor & Francis.
DeJean, J. (2014). How Paris Became Paris: The Invention of the Modern City.Bloomsbury.
Giroux, H. A. (2020). On critical pedagogy (2nd ed.). Bloomsbury Academic.
Hall, S. (1997). The work of representation. in s. hall (ed.), Representation: Cultural representations and signifying prac-tices spectacle of the other (pp. 13–28).
SAGE.
Iopn. (n.d.). 5 Critical Pedagogy: Challenging Bias and Creating Inclusive Classrooms. https://iopn.library.illinois.edu/pressbooks/instructioninlibraries/chapter/critical- pedagogy-challenging-bias-and-creating-inclusive-classrooms/
Harshman, J. (2017). Rethinking place, boundaries, and local history in social studies teacher education. Social studies research and practice, 12(3), 341-353.
Hooks, B. (1996). Teaching to transgress: Education as the practice of freedom.
Journal of Leisure Research, 28(4), 316.
Jonsson, A. C., & Beach, D. (2015). Institutional discrimination: Stereotypes and social reproduction of “class” in the Swedish upper-secondary school.
Social Psychology of Education, 18(4), 703-717.
Romera, M. (2015). The transmission of gender stereotypes in the discourse of public educational spaces. Discourse & Society, 26(2), 205-229.
Rouse JT (2005) Power/knowledge. In.Gutting G (ed) The Cambridge Companion to Foucault (pp.95–122). Cambridge University Press
Talbot, M. (2003). Gender stereotypes: Reproduction and challenge. In J. Holmes, & M. Meyerhoff (Eds.). The handbook of language and gender, pp. 468–486). Wiley.
Tanaka, A. (1994). Tokyo as a city of consumption: Space, media, and self identity in contemporary Japan [Unpublished doctoral dissertation, University of
British Columbia].
