การพัฒนาระบบวิสาหกิจชุมชนกลุ่มสมุนไพรในจังหวัดเลย

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัจจุบันและสภาพปัญหาการดำเนินงานวิสาหกิจชุมชนกลุ่มสมุนไพรในจังหวัดเลย และ 2) พัฒนาระบบวิสาหกิจชุมชนกลุ่มสมุนไพร การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการมีส่วนร่วม (PAR) กลุ่มเป้าหมาย ประกอบด้วย ผู้นำชุมชน กลุ่มแม่บ้าน อาสาสมัครสาธารณสุข ปราชญ์ชาวบ้าน หมอสมุนไพร สมาชิกกลุ่มสมุนไพร และกลุ่มภาคีที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ สาธารณสุขจังหวัดเลย แพทย์แผนไทย โรงพยาบาลพัฒนาชุมชนจังหวัดเลย เกษตรจังหวัดเลย ครู กศน. และท้องถิ่นจังหวัดเลย รวม 70 คน ผลการศึกษาพบว่า 1) สภาพปัจจุบันของการดำเนินงานวิสาหกิจชุมชนแยกเป็น 3 ระบบ ในระบบต้นน้ำ พบว่าจังหวัดเลย มีการดำเนินงานยังไม่เป็นระบบวิชาการ ส่วนใหญ่เป็นการปลูกตามวิถีชาวบ้าน ลองถูกลองผิด มีปัญหาเรื่องการเก็บเกี่ยวสมุนไพร ขาดความรู้ในการเก็บสมุนไพร การปลูกสมุนไพร ส่วนระบบกลางน้ำ พบว่าการดำเนินงานในการแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ โดยใช้เทคโนโลยีการผลิตแบบดั้งเดิม ด้วยการบด การหั่นสมุนไพร การตาก จะมีปัญหาเรื่องกระบวนการผลิตที่ยังไม่ทันสมัย ไม่สะอาด ยังใช้การแปรรูปแบบภูมิปัญญาชาวบ้าน ยังไม่มีการแปรรูปเป็นสินค้าที่แปลกใหม่ และการทำบรรจุภัณฑ์นั้น ยังไม่มีบรรจุภัณฑ์ ที่ทันสมัย สวยงามน่าใช้และระบบปลายน้ำ พบว่า ผลิตภัณฑ์ขายเฉพาะในหมู่บ้านเท่านั้นยังไม่มีการขายนอกหมู่บ้าน การทำบัญชี การรับ-จ่ายเงินแบบง่าย ๆ มีปัญหาเรื่องการตลาด การตลาดออนไลน์ยังไม่ประสบผลสำเร็จ 2) ผลของการพัฒนาระบบวิสาหกิจชุมชนสมุนไพร โดยการพัฒนาต้นน้ำได้พัฒนาผลิตภัณฑ์สมุนไพรเป็นอาหารคาว อาหารหวาน เครื่องดื่มสมุนไพร และผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเพื่อสุขภาพ การพัฒนากลางน้ำ โดยการสร้างแบรนด์ โลโก้ที่เป็นอัตลักษณ์ของกลุ่มสมุนไพร และพัฒนาบรรจุภัณฑ์ที่สวยงาม และการพัฒนาปลายน้ำโดยการส่งเสริมการตลาดทั้งในชุมชนและการตลาดออนไลน์ และสร้างเว็บไซต์เพื่อขายสินค้าให้กับกลุ่ม ผลจากการพัฒนาเป็นการสร้างรายได้ทำให้มีรายได้เสริมในครัวเรือนเพิ่มขึ้น รวมทั้งได้ขึ้นทะเบียนเป็นกลุ่มวิสาหกิจชุมชนกลุ่มสมุนไพร