การวิเคราะห์พุทธวจนะในวรรณคดีเรื่องพระอภัยมณี

บทคัดย่อ

การวิเคราะห์พุทธวจนะในวรรณคดีเรื่องพระอภัยมณี มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาวิเคราะห์ พุทธวจนะในวรรณคดีเรื่องพระอภัยมณี 2) ศึกษาแนวทางและวิธีการในการดำรงรักษา การปฏิบัติและการเผยแพร่พุทธวจนะในวรรณคดี เป็นการวิจัยแบบผสม ประกอบด้วยการวิจัยเชิงคุณภาพและการวิจัยเชิงปริมาณ โดยการเก็บข้อมูลจากแบบสอบถาม จากอาจารย์ และนักศึกษา สาขาวิชาภาษาไทย คณะ ครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา ในปีการศึกษา 2557 จำนวนประชากร 1,002 คน กำหนดขนาดของกลุ่มตัวอย่างจากการคำนวณตามวิธีการของ Yamane ได้จำนวน 283 คน ประกอบด้วยกลุ่มเป้าหมาย คืออาจารย์ จำนวน 18 คน กลุ่มตัวอย่างเป็นนักศึกษาจำนวน 265 คน ผลการวิจัย พบว่า 1. สุนทรภู่ได้ใช้ประสบการณ์ และโลกทัศน์ในการนำพุทธวจนะมาสร้างเป็นคุณลักษณะของตัวละครในมุมที่น่าชื่นชม โดยสื่อความหมายของพุทธวจนะจากแก่นของวรรณคดีเรื่อง พระอภัยมณี ทั้งที่เกี่ยวข้องกับอภิปรัชญา จากพฤติกรรมของพระอภัยมณีที่แสดงถึงความไม่เที่ยง ความเป็นทุกข์และทางไปสู่นิพพาน และจากพฤติกรรมของนางผีเสื้อสมุทร ที่แสดงถึงความไม่มีตัวตนและปฏิจจสมุปบาท เห็นถึงการเกิดดับของสภาวะจิต ญาณวิทยา จากคำสอนของท้าวทศวงศ์ ศรีสุวรรณ บาทหลวง โยคี สุดสาคร ชีเปลือย และนางวาลี จริยศาสตร์ จากความประพฤติของพระอภัยมณีในการรักษาสัตย์และความซื่อตรงต่อมิตร ความเมตตากรุณา ซึ่งเป็นคุณธรรมหลักของ ตัวละครที่ปรากฏตลอดเรื่อง เนื้อหาทางพุทธวจนะที่ศึกษาทำให้เห็นว่าวรรณคดีเรื่องพระอภัยมณี เป็นวรรณคดีที่มีคุณค่า เนื่องจากแสดงความยิ่งใหญ่ของตัวละครในความเป็นสัจธรรมท่ามกลาง ความทุกข์และปัญหา โดย การสอดแทรกพุทธวจนะให้เป็นคติสอนใจ และเป็นแนวทางในการดำเนินชีวิตโดยไม่ประมาท เป็นสากลทุกยุคสมัย 2. จากการศึกษากลุ่มเป้าหมายและกลุ่มตัวอย่าง พบว่า มีระดับการปฏิบัติกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับพุทธวจนะในวรรณคดีไทยเรื่องพระอภัยมณี ในภาพรวมมีการปฏิบัติกิจกรรมอยู่ในระดับมาก เมื่อพิจารณาเป็นรายด้านมีการปฏิบัติกิจกรรมอยู่ในระดับมากทั้ง 3 ด้าน โดยเรียงตามลำดับของค่าเฉลี่ยจากมากไปน้อย ได้แก่ ด้านการดำรงรักษาพุทธวจนะ ด้านการปฏิบัติตามพุทธวจนะ และ ด้านการเผยแพร่พุทธวจนะ