การช่วงชิงบทบาทผู้ค้ำชูระหว่างผีกับรัฐสยามในลุ่มแม่น้ำโขง พุทธศักราช 2420 - 2560 การช่วงชิงบทบาทผู้ค้ำชูระหว่างผีกับรัฐสยามในลุ่มแม่น้ำโขง พุทธศักราช 2420 - 2560

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความเปลี่ยนแปลงของการรับรู้ความหมายที่รัฐสยามมีต่อผีและสิ่งศักดิ์สิทธิ์พื้นเมืองอีสานระหว่างทศวรรษที่ 2420 – 2560 โดยพยายามอธิบายว่ารัฐไทยซึ่งได้ให้ความสำคัญกับพระพุทธศาสนาเป็นอย่างมาก เหตุใดภายหลังจึงเข้ามามีบทบาทหลักอย่างชัดเจนในการสนับสนุนการจัดงานบูชาผีและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในระดับท้องถิ่น ซึ่งในการศึกษาได้ใช้วิธีการวิพากษ์วิธีทางประวัติศาสตร์ในการตรวจสอบหลักฐานที่เป็นลายลักษณ์อักษร ทั้งหลักฐานชั้นต้นและหลักฐานชั้นรอง ผลการศึกษาพบว่าความหมายของผีและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ของคนลุ่มน้ำโขงได้มีการแปรเปลี่ยนไปตามบริบททางการเมือง เศรษฐกิจ และสังคม โดยเบื้องแรกเป็นยุคที่คนลุ่มน้ำโขงเคารพนับถือและพึ่งพาผีอย่างเข้มข้น โดยผีมีความหมายในการค้ำชูชีวิต บำบัดทุกข์บำรุงสุขของคนให้อยู่รอดปลอดภัย จากนั้นจึงเข้าสู่ยุคที่รัฐให้ความหมายว่าผีเป็นความเชื่อที่งมงายและรัฐเองได้พยายามแสดงบทบาทให้เห็นว่าสามารถค้ำชูชีวิตของราษฎรได้ดีมากกว่าผี และเมื่อเข้าสู่ยุคที่วัฒนธรรมประเพณีมีมูลค่าทางเศรษฐกิจ พลังความเชื่อความศรัทธาของท้องถิ่นกลายเป็นสิ่งที่มีมูลค่าทางเศรษฐกิจ ผีได้เพิ่มความสำคัญและถูกสร้างความหมายใหม่ โดยภาครัฐได้แปรเปลี่ยนบทบาทตนเองจากผู้ต่อต้านความเชื่อผีกลายมาเป็นพันธมิตรและพึ่งพิงความเชื่ออำนาจเหนือธรรมชาติดังกล่าวของท้องถิ่นแทน