การสร้างประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเรื่องเจ้าแม่จามรี อำเภอลี้ จังหวัดลำพูน ผ่านคติชน การสร้างประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเรื่องเจ้าแม่จามรี อำเภอลี้ จังหวัดลำพูน ผ่านคติชน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ตำนานเจ้าแม่จามรีเป็นตำนานที่มีการสืบทอดและส่งต่อกันมาอย่างช้านานในพื้นที่อำเภอลี้ จำหวัดลำพูน ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเชื่อว่าเจ้าแม่จามรีเป็นผู้ก่อตั้งเมืองลี้ในอดีต จึงถือเป็นปฐมกษัตริย์ของเมืองลี้ ชื่อเสียงเรียงนามของเจ้าแม่จามรีมักถูกเข้าใจผิดและเหมารวมเข้ากับ “พระนางจามเทวี” ปฐมกษัตริย์แห่งนครหริภุญไชย ซึ่งมีประวัติศาสตร์อันยาวนานในพื้นที่จังหวัดลำพูนเช่นเดียวกัน ความสำคัญของเจ้าแม่จามรีต่อคนท้องถิ่นในพื้นที่อำเภอลี้ปรากฏและถูกสะท้อนผ่านศิลปะ วัฒนธรรม และคติชนหลากหลายรูปแบบในพื้นที่อำเภอลี้ บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาคติชนในรูปแบบต่าง ๆ ที่ชาวบ้านอำเภอลี้ จังหวัดลำพูน ใช้เป็นเครื่องมือในการสร้างประวัติศาสตร์ท้องถิ่นของอำเภอลี้และสร้างตำนานเจ้าแม่จามรีในฐานะวีรสตรีท้องถิ่น การวิจัยนี้ใช้วิธีการศึกษาจากเอกสาร ตำรา และการลงพื้นที่ภาคสนาม ผลการศึกษาพบว่าชาวลี้ใช้คติชนในการสร้างประวัติศาสตร์ท้องถิ่นด้วยกัน 4 รูปแบบ ได้แก่ 1) คติชนประเภทเรื่องเล่า ได้แก่ ตำนานประวัติศาสตร์เกี่ยวกับเจ้าแม่จามรี ซึ่งมีการเล่าขานสืบต่อกันมาจากรุ่นสู่รุ่นเพื่อให้คนลี้จดจำรากเหง้าของตนเองในฐานะลูกหลานเจ้าแม่จามรี, ตำนานเหนือธรรมชาติ เพื่อบอกเล่าความศักดิ์สิทธิ์ของเจ้าแม่จามรีทั้งในอดีตและปัจจุบัน, และภูมินาม หรือชื่อสถานที่ต่าง ๆ ซึ่งปรากฏในตำนานเจ้าแม่จามรีและยังคงถูกกล่าวถึงอยู่เสมอ 2) คติชนประเภทวัตถุ ได้แก่ ภาพจิตรกรรมฝาผนัง ซึ่งทำหน้าที่บอกเล่าประวัติความเป็นมาของเจ้าแม่จามรีและเมืองลี้ในอดีต, รูปปั้นและรูปเคารพภายในอำเภอลี้, และสถานที่ต่าง ๆ อันเป็นอนุสรณ์สถานของความทรงจำร่วมเกี่ยวกับเจ้าแม่จามรี 3) คติชนประเภทประเพณีพิธีกรรม ได้แก่ งานบวงสรวงเจ้าแม่จามรี ซึ่งเป็นงานบวงสรวงที่จัดขึ้นทุกปีโดยหน่วยงานต่าง ๆ ในอำเภอลี้ เช่น ชมรมสตรีอำเภอลี้ เพื่อระลึกถึงเจ้าแม่จามรี ในฐานะปฐมกษัตริย์ลี้ 4) คติชนประเภทเพลงพื้นบ้าน บทเพลงสรรเสริญเจ้าแม่จามรีถูกแต่งขึ้นในหลากหลายสำนวนเพื่อส่งต่อและสื่อสารความรู้สึกรักและเคารพบูชาที่มีต่อปฐมกษัตริย์เมืองลี้ คติชนทั้งสี่รูปแบบนี้มีบทบาทในการสร้างประวัติศาสตร์ท้องถิ่นหรือประวัติศาสตร์ฉบับชาวบ้าน (Folk History) ทั้งในแง่การช่วยรื้อฟื้นเรื่องราวของเจ้าแม่จามรีที่กำลังจะ สูญหายไปท่ามกลางประวัติศาสตร์กระแสหลัก และในแง่การสร้างอัตลักษณ์ของคนลี้ในฐานะลูกหลานเจ้าแม่จามรีที่มีทั้งความอดทนและความฉลาดหลักแหลมเช่นเดียวกับเจ้าแม่จามรี
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Alver, B. (1989). Historical Legend and Historical Truth. In R. Kvideland, H.K. Sehmsdorf, & E. Simpson (Eds.),Nordic Folklore: Recent Studies (pp. 89–116). Bloomington: Indiana University Press.
Basso, K. H. (1996). Wisdom sits in places: Landscape and language among the Western Apache. Albuquerque: University of New Mexico Press.
Beiner, G. (2007). Remembering the year of the French: Irish folk history and social memory. Madison: University of Wisconsin Press.
Briggs, C. L., & Bauman, R. (1992). Genre, Intertextuality, and Social Power. Journal of Linguistic Anthropology, 2(2), 131–172.
Disch, H. A. (2012). A New Vision: Chamari, Chamadewi, and Female Sovereignty in Northern Thailand. Studies on Asia, 4(2), 1–60.
______. (2014). The Chronicle of Phra Nang Chamaridewi of Amphoe Li. The Journal of the Siam Society, 102, 119–142.
Dorson, R. M. (1972). Folklore and folklife: an introduction. Chicago: University of Chicago Press.
Dundes, A. (1999). International Folkloristics: Classic Contributions by the Founders of Folklore. Lanham: Rowman & Littlefield Publishers.
Fogelson, R. D. (1989). The Ethnohistory of Events and Nonevents. Ethnohistory, 36(2), 133–147. https://doi.org/10.2307/482275
Goldstein, D. E., Grider, S. A., & Thomas, J. B. (2007). Scientific Rationalism and Supernatural Experience Narratives. In Haunting Experiences (pp. 60–78). Denver: University Press of Colorado.
Nora, P. (1989). Between Memory and History: Les Lieux de Mémoire. Representations, 26, 7–24. https://doi.org/10.2307/2928520
Noyes, D., & Abrahams, R. D. (1999). From Calendar Custom to National Memory: European Commonplaces. In Cultural Memory and the Construction of Identity (pp. 77–98). Detroit, Michigan: Wayne State University Press.
Ongsakun, S. (2005). History of Lan Na. [2d ed.]. Chiang Mai, Thailand: Silkworm Books.
Samuel, R. (2012). Theatres of Memory: Past and Present in Contemporary Culture. London; New York: Verso Books.
Scott, J. C. (1985). Weapons of the Weak: Everyday Forms of Peasant Resistance. New Haven: Yale University Press.
Swearer, D. K., & Premchit, S. (1998). The Legend of Queen Cāma: Bodhiraṃsi's Cāmadevīvaṃsa, a Translation and Commentary. Albany: State University of New York Press.
Tanabe, S., & Keyes, C. F. (2002). Cultural Crisis and Social Memory: Modernity and Identity in Thailand and Laos. Honolulu: University of Hawai’i Press.
