กลยุทธ์การปรับตัวสำหรับการจัดการการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในภาวะภูมิอากาศสุดขั้ว: กรณีศึกษาชุมชนเมืองเก่าชาวจีน จังหวัดบุรีรัมย์

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจผลกระทบของภาวะภูมิอากาศสุดขั้ว (Global boiling era) และวิเคราะห์กลยุทธ์การปรับตัวสำหรับการจัดการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในชุมชนเมืองเก่าชาวไทยเชื้อสายจีน จังหวัดบุรีรัมย์ ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพผสมผสานแนวทางพรรณนาและแนวทางเล่าเรื่อง เก็บรวบรวมข้อมูลจากการศึกษาเอกสาร การสังเกตการณ์ทั้งแบบมีส่วนร่วมและไม่มีส่วนร่วม และการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลหลัก 18 ท่าน จาก 3 กลุ่ม ได้แก่ ภาครัฐ ภาคเอกชน และตัวแทนชุมชน รวมถึงกลุ่มคนรุ่นใหม่ (New Gen) และปราชญ์ชุมชน และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและการวิเคราะห์เชิงประเด็น ภายใต้กรอบแนวคิดแบบ Input-Process-Output (IPO) ผลการวิจัยพบว่า ภาวะภูมิอากาศสุดขั้วส่งผลกระทบ 2 มิติต่อชุมชน ในมิติกายภาพ ความร้อนสะสมและความชื้นสูงเร่งให้สถาปัตยกรรมไม้อายุกว่า 100 ปี เสื่อมสภาพอย่างรวดเร็ว ขณะที่นักท่องเที่ยวหลีกเลี่ยงกิจกรรมกลางแจ้งในช่วงที่อุณหภูมิสูงสุด ในมิติสังคม ชุมชนเผชิญวิกฤตการสืบทอดวัฒนธรรมระหว่างรุ่น เนื่องจากคนรุ่นใหม่มองว่างานอนุรักษ์เป็นงานจิตอาสาที่ขาดความมั่นคงทางเศรษฐกิจ จนบางประเพณีอย่างพิธีคุยกีใกล้สูญหาย ทั้งนี้ งานวิจัยยังเผยให้เห็น "ความขัดแย้งในการปรับตัว" (Adaptation Paradox) กล่าวคือ กลยุทธ์บรรเทาความร้อนระยะสั้น เช่น การใช้ระบบปรับอากาศและยานพาหนะไฟฟ้า กลับเพิ่มการบริโภคพลังงาน ซึ่งส่งผลให้วิกฤตสภาพภูมิอากาศทวีความรุนแรงขึ้นอย่างไรก็ตาม ชุมชนมีจุดแข็งเฉพาะตัว คือ "การท่องเที่ยวเชิงศรัทธา" (Faith-Based Tourism) ซึ่งแรงจูงใจทางจิตวิญญาณในพิธีกรรม เช่น พิธีพะเก่ง ช่วยให้นักท่องเที่ยวยอมรับสภาพอากาศที่เลวร้ายได้ สะท้อนถึง "ความยืดหยุ่นเชิงความร้อน" (Thermal Inelasticity) อันโดดเด่นของการท่องเที่ยวประเภทนี้ งานวิจัยเสนอโมเดลกลยุทธ์การปรับตัว 4 ประการ ได้แก่ 1) ปรับพิธีกรรมให้เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เช่น เปลี่ยนธูปเทียนแบบดั้งเดิมเป็นระบบไฟฟ้า เพื่อลดความร้อนสะสมและมลพิษ PM2.5 2) สร้างฐานข้อมูลดิจิทัลเพื่ออนุรักษ์ภูมิปัญญาและมรดกทางมุขปาฐะที่เสี่ยงสูญหาย 3) ส่งเสริมการท่องเที่ยวยามค่ำคืนควบคู่กับการติดตั้งระบบป้องกันความร้อนในอาคารประวัติศาสตร์ เพื่อแก้ปัญหาทั้ง
เชิงเศรษฐกิจและเชิงกายภาพอย่างพร้อมกัน 4) สร้างเส้นทางอาชีพที่มั่นคงให้คนรุ่นใหม่ในฐานะ "เจ้าหน้าที่ทางวัฒนธรรม" เพื่อแก้ไขวิกฤตการสืบทอดอย่างเป็นระบบ ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย เน้นการเปลี่ยนผ่านจากการอนุรักษ์แบบตั้งรับสู่การจัดการเชิงรุกแบบบูรณาการเทคโนโลยี เพื่อเป็นกลไกขับเคลื่อนการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมอย่างยั่งยืนในยุควิกฤตสภาพภูมิอากาศ