ภูมิปัญญาและวัฒนธรรมการย้อมสีจากพืชของชาวจ้วง เมืองไป๋เซ่อ เขตปกครองตนเองกว่างซี เพื่อสร้างอัตลักษณ์การออกแบบร่วมสมัย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา และวิเคราะห์โครงสร้างอัตลักษณ์
ทางวัฒนธรรมที่ปรากฏในภูมิปัญญาการย้อมสีจากพืชของชาวจ้วง เมืองไป๋เซ่อ
เขตปกครองตนเองกว่างซี สาธารณรัฐประชาชนจีน และเพื่อสังเคราะห์กรอบแนวคิดสำหรับการแปลความสู่การออกแบบร่วมสมัยอย่างเป็นระบบ ภายใต้บริบทความเปลี่ยนแปลงทางสังคมและเศรษฐกิจ การวิจัยใช้ระเบียบวิธีเชิงคุณภาพ โดยศึกษาข้อมูลจากเอกสาร งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และการเก็บข้อมูลภาคสนามผ่านการสังเกตและบันทึก โดยดำเนินการวิเคราะห์ข้อมูล 3 ขั้นตอน ได้แก่ การจัดหมวดหมู่เบื้องต้น (Open Coding) เพื่อจำแนกประเด็นสำคัญ การเชื่อมโยงหมวดหมู่ (Axial Coding) เพื่อค้นหาความสัมพันธ์ระหว่างองค์ประกอบทางวัฒนธรรม และการสังเคราะห์
เชิงแนวคิด (Selective Coding) เพื่อพัฒนาโครงสร้างอัตลักษณ์เชิงระบบ พร้อมทั้งตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข้อมูลด้วยวิธีการตรวจสอบแบบสามทาง ผลการวิจัยพบว่า การย้อมสีจากพืชของชาวจ้วงมิได้เป็นเพียงเทคนิคเชิงหัตถกรรม หากแต่เป็นระบบองค์ความรู้ที่ฝังตัวอยู่ในวิถีชีวิต โครงสร้างของชุมชน โดยสามารถจำแนกโครงสร้างอัตลักษณ์ออกเป็น 6 มิติ ได้แก่ อัตลักษณ์ด้านสี วัสดุ คุณประโยชน์ กระบวนการ พิธีกรรมและความเชื่อ และการบูรณาการความหมาย แต่ละมิติ
มีความสัมพันธ์เกื้อหนุนกันในลักษณะโครงสร้างพลวัต สีครามและสีดำ รวมถึงข้าวเหนียวห้าสี ทำหน้าที่เป็นสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่ตอกย้ำอัตลักษณ์กลุ่มผ่านการใช้งานซ้ำในชีวิตประจำวันและพิธีกรรม ขณะที่กระบวนการย้อมสะท้อนความรู้เชิงประสบการณ์ที่สั่งสม ถ่ายทอด และปรับเปลี่ยนอย่างต่อเนื่องผ่านกลไกของชุมชน จากผลการวิเคราะห์ดังกล่าว งานวิจัยได้ดำเนินการสังเคราะห์ต่อ โดยพัฒนาเป็นกลยุทธ์การออกแบบร่วมสมัย จำนวน 6 ประการ ซึ่งทำหน้าที่เป็นแนวทางในการ
นำองค์ความรู้ดั้งเดิมไปประยุกต์ใช้ในเชิงการออกแบบอย่างเป็นรูปธรรม นอกจากนี้กลยุทธ์ดังกล่าวสามารถจัดกลุ่ม และยกระดับเป็นชุดกลยุทธ์การออกแบบร่วมสมัย จำนวน 5 ประการ ได้แก่ (1) ถ่ายทอดความหมายทางวัฒนธรรม (2) อัตลักษณ์บนฐานวัสดุ (3) การจัดระบบสี (4) การแปรกระบวนการสู่รูปทรง และ (5) การบูรณาการบริบทสมัยใหม่ ซึ่งทำหน้าที่เป็นกลไกเชิงระบบในการเชื่อมโยงองค์ความรู้ภูมิปัญญาสู่การออกแบบร่วมสมัย ข้อเสนอเชิงแนวคิดของงานวิจัยชี้ให้เห็นว่า การประยุกต์ภูมิปัญญาการย้อมสีจากพืชสู่การออกแบบร่วมสมัยควรตั้งอยู่บนการทำความเข้าใจโครงสร้างความหมายภายในระบบวัฒนธรรมอย่างลึกซึ้ง มากกว่าการลอกเลียนรูปแบบภายนอกเพียงผิวเผิน โดยการแปลงองค์ความรู้ดังกล่าวจำเป็นต้องอาศัยกลยุทธ์การออกแบบ เข้ามาเป็นตัวกลางในการเชื่อมโยงความรู้ดั้งเดิมกับการออกแบบร่วมสมัย เพื่อให้เกิดการพัฒนาที่คงไว้ซึ่งอัตลักษณ์ สร้างคุณค่าใหม่ และสนับสนุนความยั่งยืนทางวัฒนธรรมในบริบทสังคมปัจจุบันอย่างแท้จริง
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Chen, L. (2009). Study of Zhuang costume culture. Beijing: Minzu Press, 83–249.
Cheuypoung, T., & Utiswannakul, P. (2022). Inheritance Wisdom of Annatto Dyeing of Thai Lue Culture to the Development of Fashion and Lifestyle Case Study: Tai Lue Weaving Center, Ban Don Moon, Thawangpha District, Nan Province. Journal of Fine Arts Research and Applied Arts, 9(1), 160–178.
Chummalee, P., & Chanthoo, R. (2025). Color Terms Structure in Mountain Environment. Mekong-Salween Civilization Studies Journal, 16(1), 270–295.
Ge, H., Suvimolstien, C., & Khochprasert, J, (2025). The Art of Coloring: The Application and Evolution of Plant Dyes in Yunjin. Mekong-Salween Civilization Studies Journal, 16(1), 392–425.
Hall, S. (1997). Representation: Cultural Representations and Signifying Practices. The Work of Representation. In S. Hall (Ed.). Sage/The Open University, (pp. 13–74).
Huang, T. (2022). The Application of Intangible Cultural Heritage Plant Dyeing in The Design of Fashion Cultural Creative Products. West Leather, 44(23), 130–132.
Junsongduang, A., & Prachaiboon, N. (2022). Species diversity of dyeing plants and knowledge of natural dyeing by Tai Khmer ethnic group in Suwannaphume district, Roi Et province. Agriculture and Technology Journal, 3(3), 106–121.
Liang, T. (2006). An Exploration of Zhuang Rice-Farming Culture and Social Development. Journal of Wenshan Teachers College, 19(3), 1–5.
Li, X. (2018). The history of dyeing and finishing techniques of Zhuang clothing in Guangxi. Dyeing & Finishing Technology, 40(10), 9–11.
Manzini, E. (2015). Design, when everybody designs: An introduction to design for social innovation. Cambridge, MA: The MIT Press, 65–85, 87–105.
Ongkananuwong., S. (2024). Natural Color Extraction : A Case Study of Ban Khu Bua. Journal of Engineering and Architecture, Uthenthawai, 1(1), 1–11.
Qin, S. W., & Chen, G. Q. (2003). Nanning: Guangxi Science and Technology Press. History of Science and Technology of the Zhuang Ethnic Group. (Pp.140).
Sangch, N. (2015). Natural Dyeing Color Process from Bind Poll Tree to a Developed Product : A case study in Tambol Boh Ampur Klung Chantaburi Province. Research and Development Journal Suan Sunandha Rajabhat University, 7(1), 65–73.
UNESCO. (2003). Convention for the safeguarding of the intangible cultural heritage. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. Retrieved January 20, 2026, from https://ich.unesco.org/en/convention.
Wang, J. (2007). The extended meaning of “yan” in Chinese and Zhuang languages. Journal of Guangxi University for Nationalities (Philosophy and Social Science Edition), 29(B06), 193–197.
Wanichakorn, A. (2016). Local product design. Bangkok: Chulalongkorn University Press.
Xie, X. (2025). Research on the reconstruction of visualization design for the cultural symbols of the Dong ethnic group in Guangxi. Shoes Technology and Design, 5(1), 49–50. Retrieved January 22, 2026, from https://doi.org/10.3969/j.issn.2096-3793.2025-01-016
Yu, S. & Yu, L. (2012). The status of Guangxi ethnic costume culture and its protection and inheritance. Journal of Guangxi Normal University for Nationalities, 29(4), 1–8. Retrieved January 15, 2026, from https://doi.org/10.19488/j.cnki.45-1378/g4.2012.04.001
Zhang, M., Panthupakarn, P., & Suvimolstien, S. (2025). Artistic characteristics and cultural connotations of Changaha Tongguan kiln ceramics during the Tang Dynasty. Mekong-Salween Civilization Studies Journal, 16(2), 89–120.
