การเมืองวัฒนธรรมในแผ่นดินไหวใหญ่คันโต ค.ศ.1923 : จากแผ่นดินไหวสู่การฟื้นฟูจิตวิญญาณของชาติ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
แผ่นดินไหวใหญ่คันโต ค.ศ. 1923 ไม่เพียงแต่เป็นภัยพิบัติทางธรรมชาติที่สร้างความเสียหายให้แก่ญี่ปุ่นเท่านั้น แต่ยังเป็นเหตุการณ์ทางสังคมวัฒนธรรมที่สะท้อนให้เห็นค่านิยมในสังคมและอุดมการณ์ทางการเมืองในสมัยนั้นด้วย การศึกษาเกี่ยวกับแผ่นดินไหวในประเทศไทยส่วนใหญ่เน้นไปที่ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์และการจัดการภัยพิบัติ แต่ละเลยการศึกษาผลกระทบทางสังคมและประวัติศาสตร์ บทความนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประวัติศาสตร์และการตอบสนองของประชาชนและรัฐญี่ปุ่นต่อแผ่นดินไหวใหญ่คันโต เพื่อทำความเข้าใจการเมืองวัฒนธรรมในแผ่นดินไหวใหญ่คันโต จากการศึกษาพบว่า แผ่นดินไหวใหญ่คันโตเป็นแผ่นดินไหวที่สร้างความเสียหายยิ่งกว่าแผ่นดินไหวครั้งใดในประวัติศาสตร์ของญี่ปุ่น โดยมีลักษณะพิเศษคือเกิดเพลิงไหม้เป็นบริเวณกว้างและลุกลามต่อเนื่อง จึงสร้างความเสียหายอย่างมหาศาลและทำให้มีผู้เสียชีวิตจำนวนมาก การตอบสนองของญี่ปุ่นต่อภัยพิบัติครั้งนี้สะท้อนให้เห็นค่านิยมและอุดมการณ์ทางการเมืองของสังคมในสมัยนั้น ชนชั้นนำและปัญญาชนตีความแผ่นดินไหวว่าเป็นทัณฑ์จากสวรรค์เพื่อลงโทษคนญี่ปุ่น พวกเขาเรียกร้องว่าถึงเวลาแล้วที่ชาวญี่ปุ่นต้องตื่นจากความลุ่มหลงในกระแสนิยมตะวันตก และหวนกลับคืนสู่ค่านิยมญี่ปุ่นแบบดั้งเดิม ด้านรัฐบาลก็พยายามใช้แผ่นดินไหวใหญ่คันโตเป็นสัญลักษณ์เพื่อฟื้นฟูศีลธรรมและจิตวิญญาณของชาติ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ข้อความและข้อคิดเห็นต่างๆ ในบทความเป็นของผู้เขียนบทความนั้นๆ ไม่ใช่ความเห็นของกองบรรณาธิการหรือของวารสาร jsn Journal
เอกสารอ้างอิง
กัมปนาท รักษ์ชน. (2013). บาดแผลทางจิตใจของตัวละครในเรื่องสั้นชุด คะมิ โนะ โคะโดะโมะตะชิ วะ มินะ โอะโดะรุ ของมุระกะมิ ฮะรุกิ. [วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต คณะอักษรศาสตร์] จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ซูซูกิ จุน.(2023). ถอดบทเรียนจากแผ่นดินไหวใหญ่คันโต (ตอนที่ 1) (関東大震災の概要とその教訓) . http://www.ias.chula.ac.th/article/ถอดบทเรียนจากแผ่นดินไหว
ประจักษ์ ก้องกีรติ. (2015). การเมืองวัฒนธรรมไทย: ว่าด้วยความทรงจำ/วาทกรรม/อำนาจ. นนทบุรี:สำนักพิมพ์ฟ้าเดียวกัน.
ธนิกุล จันทรา. (2021). อาสาสมัครดิจิทัลกับการจัดการภัยพิบัติ: ประสบการณ์จากเหตุการณ์ แผ่นดินไหวใหญ่ทางฝั่งตะวันออกของประเทศญี่ปุ่น. Journal of Liberal Arts (Maejo University), 9(2), 238-253.
นงลักษณ์ ลิ้มศิริ. (2015). สื่อ-ผู้คน: การส่งความฝันความหวังและอนาคตในวิถีญี่ปุ่น. Panyapiwat Journal, 7, 261-271.
นรีนุช ดำรงชัย. (2016) ประวัติศาสตร์กับการเรียนรู้เพื่อเตรียมพร้อมกับภัยพิบัติทางธรรมชาติของญี่ปุ่นยุคร่วมสมัย.วารสารญี่ปุ่นศึกษา, 31(1), 61-78.
นรีนุช ดำรงชัย. (2017). “โบซะอิเคียวอิกุ”: การให้ความรู้เกี่ยวกับภัยพิบัติในประเทศญี่ปุ่น. เอเชียปริทัศน์, 40(2), 127–157.
นรีนุช ดำรงชัย. (2019). ญี่ปุ่นยุคร่วมสมัย : สังคม การเมือง เศรษฐกิจ และวัฒนธรรม. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์.
พิพาดา ยังเจริญ. (1996). ประวัติอารยธรรมญี่ปุ่น. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
เพ็ญศรี กาญจนโนมัย. (1995). ญี่ปุ่นสมัยใหม่. กรุงเทพฯ: เนติกุลการพิมพ์.
วรรณวลี อินทร์ปิ่น. (2021). ธรรมาภิบาลกับการจัดการภัยพิบัติ: กรณีศึกษาการจัดการบ้านพักชั่วคราวในจังหวัดคุมะโมะโตะ ประเทศญี่ปุ่น. jsn Journal, 11(2), 51-68.
ศิริพร ดาบเพชร. (2016ก). ญี่ปุ่นกับการสร้างจักรวรรดินิยม.กรุงเทพฯ : ภาควิชาประวัติศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
ศิริพร วัชชวัลคุ. (2016ข). ญี่ปุ่นกับการจัดการเชิงสถาบันสำหรับการให้และรับความช่วยเหลือเพื่อบรรเทาทุกข์และปฏิบัติการเพื่อมนุษยธรรม: กรณีศึกษาเหตุการณ์มหาภัยพิบัติ 3 ประการในปี2011. jsn Journal, 6(1), 1-20.
สุรางค์ศรี ตันเสียงสม. (2008). ประวัติศาสตร์ญี่ปุ่นสมัยใหม่. กรุงเทพ: สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
อัจฉราวรรณ อิศรางกูร ณ อยุธยา. (2014). สื่อพื้นบ้านผสานการป้องกันภัยพิบัติสมัยใหม่:การจัดการ“ตะกอนไหล”หุบเขาคิโซะจังหวัดนะงะโนะ. เอกสารหลังการประชุมวิชาการระดับชาติ สมาคมญี่ปุ่นศึกษาในประเทศไทย ครั้งที่ 7, 169-186.
Bankoff, G. (2003). Cultures of Disaster: Society and Natural Hazard in the Philippines. London: Routledge/Curzon.
Borland, J. (2005). Stories of ideal Japanese subjects from the great Kanto earthquake of 1923, Japanese Studies, 25(1), 21-34. DOI: 10.1080/10371390500067645.
Gordon, A. (2003). A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present. New York: Oxford University Press.
Oldtokyo. (2023). The Great Kanto Earthquake. https://www.oldtokyo.com/1923-great-kanto-earthquake.
Schencking, J. (2008). The Great Kanto Earthquake and the Culture of Catastrophe and Reconstruction in 1920s Japan. The Journal of Japanese Studies, 34, 295-331. DOI:10.1353/jjs.0.0021.
Takashima, H. (1923). "Hensai o kikai ni" Jido kenkyu, 27(2), 71-72.
安部磯雄 (1923).「帝都復興に要する大なる犠牲」『改造』5(10),17-23.
宇垣一成 (1954).『宇垣一成日記1』東京：朝日新聞社.
大川周明 (1927).『日本精神研究』東京:行地社.
梶田真 (2019).「関東大震災，空襲と町丁別にみた東京中心部の社会–空間ハターン変化(1920-1965)」『地学雑誌』128(6), 855-878.
国立公文書館 (n.d.) . 「国民精神作興ニ関スル詔書」, 国立公文書館. https://www.digital.archives.go.jp/img/1722286.
鈴木淳 (2016).『関東大震災 消防・医療・ボランティアから検証する』東京：講談社.
東京百年史編集委員会 (1973).『東京百年史』第1巻, 国立国会図書館デジタルコレクシン. https://dl.ndl.go.jp/pid/9640952.
子安宣邦 (2016).「大川周明と『日本精神』の呼び出し１」. http://www.nikkanberita.com/read.cgi?id=201604241628210.
内閣府政策統括官 (2007).「過去の災害に学ふ(第14回)：1923年関東大震災‐火災被害の実態と特徴‐」『広報ほうさい』40,12-13.
内閣府政策統括官 (2023).「関東大震災100年」特設ページ. www.bousai.go.jp/kantou100.
日本書籍株式会社 (1910).『尋常小学修身書巻巻一』東京：日本書籍株式会社. https://www.archives.go.jp/exhibition/digital/meiji/contents4_07/01.html.
深作安文 (1924).『社會創作への道』東京：廣文堂書店.
福田徳三 (1923).「復興日本当面の問題」『改造』5(10), 9-13.
文部省普通学務局 (1923).『震災に関する教育資料』第3輯,文部省普通学務局,大正12.国立国会図書館デジタルコレクション. https://dl.ndl.go.jp/pid/981857.
