การเปลี่ยนญี่ปุ่นไปสู่สังคมที่มีส่วนร่วมของชายหญิง

บทคัดย่อ

ปัญหาอัตราการเกิดต่ำที่ทับซ้อนกับการเป็นสังคมผู้สูงอายุของญี่ปุ่น เป็นปัญหาใหญ่ของรัฐที่อาจสั่นคลอนเสถียรภาพของชาติในอนาคต รัฐบาลญี่ปุ่นได้ตระหนักถึงปัญหาดังกล่าวตั้งแต่ปี ค.ศ. 1990 และพยายามแก้ปัญหาโดยออก “กฎหมายพื้นฐานว่าด้วยสังคมที่ชายหญิงมีส่วนร่วมอย่างเท่าเทียม” (Basic Act for Gender Equal Society; 男女共同参画社会基本法) ในปี ค.ศ. 1999 พร้อมกับกำหนด “แผนปฏิบัติการพื้นฐานว่าด้วยสังคมที่ชายหญิงมีส่วนร่วมอย่างเท่าเทียม” (Basic Plan for Gender Equality; 男女共同参画基本計画) เพื่อนำบทบัญญัติของกฎหมายดังกล่าวไปสู่การปฏิบัติบทความนี้มุ่งศึกษาการดำเนินการของรัฐในการเปลี่ยนสังคมญี่ปุ่นให้เป็นสังคมที่มีส่วนร่วมของชายหญิง ผ่านกฎหมายพื้นฐานว่าด้วยการมีส่วนร่วมอย่างเท่าเทียมของชายหญิง และแผนปฏิบัติการพื้นฐานว่าด้วยสังคมที่ชายหญิงมีส่วนร่วมอย่างเท่าเทียม โดยศึกษาการสร้างสมดุลระหว่างงานกับชีวิต ในฐานะที่เป็นมาตรการหนึ่งของแผนปฏิบัติการดังกล่าว

ผลการศึกษาดัชนีจำนวน 11 ตัวที่เป็นเครื่องชี้วัดผลสัมฤทธิ์ของมาตรการสร้างสมดุลระหว่างงานกับชีวิตในแผนปฏิบัติการพื้นฐานว่าด้วยสังคมที่ชายหญิงมีส่วนร่วมอย่างเท่าเทียมเทียบกับเป้าหมายที่ตั้งไว้พบว่าสามารถแยกดัชนีดังกล่าวได้เป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ (1) ดัชนีกลุ่มที่มีแนวโน้มสูงว่าจะเปลี่ยนแปลงไปสู่ค่าเป้าหมายได้ (2) ดัชนีกลุ่มที่อาจเปลี่ยนแปลงไปสู่ค่าเป้าหมายได้หากมีมาตรการส่งเสริมเป็นพิเศษ (3) ดัชนีกลุ่มที่ยังห่างไกลค่าเป้าหมายและไม่น่าจะเปลี่ยนแปลงไปสู่ค่าเป้าหมายได้ภายในปีเป้าหมายที่กำหนดนอกจากนี้เมื่อพิจารณาเนื้อหาของดัชนีโดยรวมแล้วกล่าวได้ว่า แม้แนวโน้มชั่วโมงการทำงานของผู้ชายและผู้หญิงจะลดลง ซึ่งหมายถึงเวลาที่ให้กับครอบครัวมีมากขึ้น แต่ยังไม่อาจบรรลุเป้าหมายที่จะสร้างสมดุลระหว่างการทำงานและการใช้ชีวิตของชายหญิงได้ เนื่องจากผู้ชายยังไม่มีส่วนร่วมในการเลี้ยงบุตรมากนัก และผู้หญิงยังต้องเป็นหลักในการเลี้ยงดูบุตรต่อไป