ลักษณะเด่นและคติความเชื่อที่สะท้อนในวรรณกรรมพุทธประวัติญี่ปุ่น: กรณีศึกษาเรื่อง “Shaka no honji”
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความชิ้นนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิเคราะห์ลักษณะเด่นของวรรณกรรมพุทธประวัติของญี่ปุ่น กรณีศึกษาเรื่องฌะกะโนะฮนจิ (『釈迦の本地』) และวิเคราะห์คติความเชื่อที่สะท้อนให้เห็นในเรื่อง ผู้วิจัยได้วิเคราะห์โครงเรื่องและรายละเอียดความคล้ายความต่างของฌะกะโนะฮนจิ 3 ฉบับ ได้แก่ ฉบับเด็งกิเกะอิ (伝記系) ฮนจิเกะอิ (本地系) และฌะกะโมะโนะงะตะริ (釈迦物語) จากนั้นวิเคราะห์อภิปรายเกี่ยวกับลักษณะเด่นของพุทธประวัติญี่ปุ่น และคติความเชื่อที่สะท้อนสังคมวัฒนธรรมญี่ปุ่นในเรื่อง ผลปรากฏว่า ทั้ง 3 ฉบับโครงเรื่องส่วนใหญ่คล้ายกัน พบเรื่องชาดกตอนพระเจ้าสีพี พระมหาสัตวะ พระโพธิสัตว์เขาหิมาลัยแทรกมาก มีการลดทอนองค์ประกอบบางอย่างที่ไม่คุ้นเคยในวัฒนธรรมญี่ปุ่น ให้ความสำคัญกับ “พระสัทธรรมปุณฑริกสูตร” “การมุ่งสู่แดนสุขาวดี” มีสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่เป็นผู้ช่วยของพระพุทธเจ้านอกเหนือไปจากพระอินทร์ที่คุ้นเคยในเรื่องพุทธประวัติของพุทธศาสนาดั้งเดิม การนำชาดกทั้ง 3 เรื่องมาแสดงในฌะกะโนะฮนจิก่อนเข้าสู่เนื้อหาพุทธประวัติเป็นไปเพื่อเน้นย้ำ “ความยากลำบาก” ของการสั่งสมบุญบารมีที่จะนำไปสู่การตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นการสืบทอดรูปแบบการเล่าเรื่องพุทธประวัติแบบหนึ่งที่พบมากในยุคกลางของญี่ปุ่น และสะท้อนให้เห็นคติ “ฌะฌิน (捨身)” (แนวคิดที่พระโพธิสัตว์สละร่างกายเพื่อบางสิ่งบางอย่าง) ซึ่งพบมากในแนวคิดเรื่องพระโพธิสัตว์ในพระพุทธศาสนาฝ่ายมหายาน ส่วนผู้ช่วยของพระพุทธเจ้าหรือเจ้าชายสิทธัตถะนั้น สังเกตแนวโน้มที่มอบบทบาทผู้ช่วยแก่เทพหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์องค์อื่นนอกเหนือจากพระอินทร์ได้อย่างชัดเจน การที่ให้สิ่งศักดิ์สิทธิ์เหล่านั้นจำแลงเป็นเด็กเป็นการรับองค์ประกอบที่นิยมในงานวรรณกรรมญี่ปุ่นยุคกลางมาผลิตซ้ำ และสะท้อนคติความเชื่อเกี่ยวกับสถานะของเด็กว่าเป็นสื่อกลาง มีสถานะก้ำกึ่ง ใกล้ชิดกับสิ่งศักดิ์สิทธิ์ และในเด็กก็มีความลี้ลับศักดิ์สิทธิ์ (聖性) ซึ่งความเชื่อเช่นนี้แพร่หลายในยุคกลางซึ่งเป็นยุคเดียวกับที่สันนิษฐานว่าฌะกะโนะฮนจิเขียนขึ้น
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ข้อความและข้อคิดเห็นต่างๆ ในบทความเป็นของผู้เขียนบทความนั้นๆ ไม่ใช่ความเห็นของกองบรรณาธิการหรือของวารสาร jsn Journal
เอกสารอ้างอิง
น้ำใส ตันติสุข. (2563). ข้อสังเกตเรื่อง “สวรรค์” ในงานจิตรกรรมว่าด้วยภพภูมิและพุทธประวัติในประเทศญี่ปุ่นและประเทศไทย. ใน Proceedings of the 13th National Conference of Humanities and Social Sciences (HUSOC) Network 17-18 September 2020 “Innovation Powered by Humanities and Social Sciences” หนังสือประมวลบทความในการประชุมทางวิชาการ (Proceedings) ระดับชาติเครือข่ายความร่วมมือทางวิชาการ-วิจัยสายมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ ครั้งที่ 13 วันที่ 17-18 กันยายน พ.ศ. 2563, 155-182.
Glassman, Hank. (2007). "Shaka no Honji": Preaching, Intertextuality, and Popular Hagiography. Monumenta Nipponica, 62(3), 299-321.
君野隆久 (1993).「シビ王本生譚の分布と日本におけるその摂取」『比較文學研究』63, 113-128.
君野隆久 (2007). 「血の色－日本における薩埵王子本生譚」『比較文學研究』89, 31-49.
君野隆久 (2019). 『捨身の仏教 日本における菩薩本生譚』東京：KADOKAWA.
黒田日出男 (1986). 『境界の中世 象徴の中世』東京：東京大学出版会.
黒田日出男 (2017). 『増補 姿としぐさの中世史』東京：平凡社.
小松和彦 (2011). 「仏伝（釈迦の伝記物語）の日本的変遷 : 高知県いざなぎ流祭文」宇野隆夫（編）,『アジア新時代の南アジアにおける日本像 : インド・SAARC諸国における日本研究の現状と必要性』(57-64). 京都： 国際日本文化研究センター.
小峯和明 (2012).「東アジアの仏伝文学・ブッダの物語と絵画を読む－日本の『釈迦の本地』と中国の『釈氏源流』を中心に－」『論叢国語教育学』8, 120-128.
津田徹英 (2003). 『日本の美術 第442号 中世の童子形』東京：至文堂.
仏書刊行会編纂 (1912).『大日本仏教全書 第148巻』東京：仏書刊行会.
仏書刊行会編纂 (1916).『大日本仏教全書 第107巻』東京：仏書刊行会.
松岡心平 (1993). 「稚児と天皇制」東二鎌田（編）, 『民衆宗教史叢書 第二七巻 翁童信仰』(263-281). 東京：雄山閣出版.
松下藤子 (2015).「日蓮聖人の四条氏教化－日天子信仰を中心として－」『日蓮教学研究所紀要』43, 118-128.
本井牧子 (2016).「『釈迦の本地』の諸本」『京都大学國文學論叢』35, 47-69.
横山重編 (1962).『室町時代物語集 第四』東京：井上書房.
