การวิเคราะห์กลไกการจัดสวัสดิการชุมชนต่อการยกระดับคุณภาพชีวิตคนยากจน: การประยุกต์ใช้กรอบแนวคิดการดำรงชีพที่ยั่งยืนในพื้นที่จังหวัดอำนาจเจริญ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจและวิเคราะห์กลไกการจัดสวัสดิการชุมชน ที่มีผลต่อการยกระดับคุณภาพชีวิตและทุนการดำรงชีพของครัวเรือนยากจนในจังหวัดอำนาจเจริญ ตามกรอบแนวคิดการดำรงชีพอย่างยั่งยืน (SLF) โดยใช้ข้อมูลครัวเรือนยากจนจากระบบฐานข้อมูล TPMAP และ AmnatConnext เป็นพื้นฐานควบคู่ไปกับข้อมูลเชิงคุณภาพ ผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสนทนากลุ่มจากผู้แทนหน่วยงานรัฐ ผู้นำชุมชน และครัวเรือนยากจน
ผลการวิจัยพบว่า (1) กลไกสวัสดิการในพื้นที่ขับเคลื่อนโดยภาคประชาชนเป็นหลัก ผ่านเครือข่ายกองทุนชุมชนและกองบุญมีความยืดหยุ่นสูง ซึ่งเข้าถึงเป้าหมายได้รวดเร็วกว่ากลไกของรัฐ (2) การบูรณาการฐานข้อมูลชี้เป้าเข้ากับกลไกชุมชน ทำให้สามารถจัดสรรสวัสดิการให้แก่คนจนเป้าหมายได้ 475 คน โดยไม่มีความซ้ำซ้อน ครอบคลุมการยกระดับทุนการดำรงชีพทั้ง 5 ด้าน ได้แก่ ทุนการเงิน (ลดหนี้สิน/กลุ่มออมทรัพย์) ทุนธรรมชาติ (ความมั่นคงทางอาหาร) ทุนมนุษย์ (ทักษะอาชีพ) ทุนกายภาพ (ปัจจัยยังชีพ) และทุนสังคม (การเป็นสมาชิกเครือข่าย) (3) ผลการดำเนินงานนำไปสู่การสังเคราะห์อำนาจเกื้อกูลโมเดล ซึ่งเป็นนวัตกรรมโครงข่ายความปลอดภัยทางสังคมที่เน้นการบูรณาการข้อมูลแบบไร้รอยต่อ การสร้างธรรมาภิบาลร่วม และการเปลี่ยนผ่านคนจนจากผู้รับการสงเคราะห์ไปสู่ผู้กระทำการทางเศรษฐกิจ งานวิจัยมีข้อเสนอแนะเชิงนโยบายให้องค์การบริหารส่วนจังหวัดอำนาจเจริญ (อบจ.) และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) บรรจุอำนาจเกื้อกูลโมเดล เข้าสู่ข้อบัญญัติงบประมาณ เพื่อเป็นหลักประกันความยั่งยืนของสวัสดิการชุมชนในการขจัดความยากจนได้อย่างเบ็ดเสร็จ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
1) บทความนี้เป็นลิขสิทธิ์ของสถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แต่ความคิดเห็นและเนื้อหาเป็นของผู้แต่ง
2) ทัศนะและความคิดเห็นที่ปรากฏในบทความในวารสารวิจัยสังคมและปริทัศน์ สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ถือเป็นความรับผิดชอบของผู้แต่งบทความนั้น และไม่ถือเป็นทัศนะและความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการวารสารวิจัยสังคมและปริทัศน์ สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กองบรรณาธิการไม่สงวนสิทธิ์ในการคัดลอก แต่ให้ระบุถึงการอ้างอิง
เอกสารอ้างอิง
Alkire, S., & Foster, J. (2011). Counting and multidimensional poverty measurement. Journal of Public Economics, 95(7-8), 476-487. https://doi.org/10.1016/j.jpubeco.2010.11.006
Amnat Charoen National Statistical Office. (2024). https://amnatchr.nso.go.th/
Apirakkraisri, P. (2022). A study of community-based social protection mechanisms: A case study through the project developing community pilot working models with multidisciplinary teams for family welfare protection, Women and Men Progressive Movement Foundation [การศึกษากลไกความคุ้มครอง สังคมโดยชุมชน กรณีศึกษาผ่านโครงการพัฒนารูปแบบการทำงานของชุมชนนำร่องกับทีมสหวิชาชีพในการ
คุ้มครองสวัสดิภาพของบุคคลในครอบครัว มูลนิธิหญิงชายก้าวไกล]. Journal of Social Development, 5(1), 86-140. (in Thai)
Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). SAGE Publications.
Department for International Development (DFID). (1999). Sustainable livelihoods guidance sheets. DFID. https://www.ennonline.net/dfidsustainableliving
Grosh, M., del Ninno, C., Tesliuc, E., & Ouerghi, A. (2008). For protection and promotion: The design and implementation of effective safety nets. World Bank.
Islam, R., & Ahmad, R. (2023). Incorporation of Mudarabah, Musharakah and Musharakah Mutanaqisah with microfinance: A sustainable livelihood approach to poverty alleviation. Journal of Economic Cooperation and Development, 44(1), 1-32.
Kummuang, S. (2024). Effectiveness of the Implementation of the Poverty Alleviation Policy of the Phitsanulok Provincial Administrative Organization [ประสิทธิผลการปฏิบัติตามนโยบายแก้ไขปัญหาความยากจนไปสู่การปฏิบัติขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในเขตจังหวัดพิษณุโลก]. Journal of Roi Kaensarn Academi, 9(7), 364–379. (in Thai)
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE Publications.
Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). SAGE Publications.
Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldaña, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (3rd ed.). SAGE Publications.
Mohamed, A. A., & Ali, A. Y. (2025). Social safety nets and their effectiveness in poverty alleviation: Evidence from Banadir Region, Somalia. Journal of Economics and Environmental Studies, 1(1), 22-35.
National Electronics and Computer Technology Center (NECTEC). (2018). Thai People Map and Analytics Platform (TPMAP). National Science and Technology Development Agency. https://www.tpmap.in.th
Office of the National Economic and Social Development Council. (2020). Multidimensional poverty index (MPI) of Thailand [ดัชนีความยากจนหลายมิติของประเทศไทย]. Office of the Prime Minister. https://www.nesdc.go.th/ewt_dl_link.php?nid=10284 (in Thai)
Office of the National Economic and Social Development Council. (2023). Poverty and inequality situation in Thailand report 2022 [รายงานสถานการณ์ความยากจนและความเหลื่อมล้ำของประเทศไทย ปี 2565]. Office of the Prime Minister. (in Thai)
Paitoonpong, S., Abe, S., & Puopongsakorn, N. (2008). The meaning of “social safety nets”. Journal of Asian Economics, 19(5-6), 467-473. https://doi.org/10.1016/j.asieco.2008.09.011
Raseekul, T., & Seesawad, A. (2025). A Feasibility of Lemongrass Value Chain Application for Poverty Elimination: A Case Study Chanuman District, Amnat Charoen Province. International Journal of Management and Applied Science, 11(4), 31-35.
Raseekul, T., Taemgoen, J., Sritun, W., Seesawas, A., & Lomlai, P. (2026). Patronage Relationship Management Process to Enhance Productivity: A Case Study of Lemongrass Herbal Community Enterprise, Pa Ko Subdistrict, Amnat Charoen Province [กระบวนการจัดการความสัมพันธ์เชิงอุปถัมภ์เพื่อเพิ่มผลิตภาพ: กรณีศึกษาธุรกิจชุมชนสมุนไพรตะไคร้ ตำบลป่าก่อ จังหวัดอำนาจเจริญ]. Proceedings of the Santapol Academic and Research National Conference, Online. https://conference.stu.ac.th/.(in Thai)
Scoones, I. (2015). Sustainable livelihoods and rural development. Practical Action Publishing.
Sen, A. (1999). Development as freedom. Oxford University Press.
Wongwirach, K., Mookam, T. , Thotarat, N., & Janasak, S. (2023). A Model for Solving Poverty Problems Targeting of the Huang Mueang Sub-Districts, Mueng Pan District, Lampang Pronvince [รูปแบบการแก้ปัญหาความยากจนแบบมุ่งเป้าพื้นที่ตำบลหัวเมือง อำเภอเมืองปาน จังหวัดลำปาง]. Journal of Social Science and Cultural, 7(12), 12-23. (in Thai)
World Bank. (2018). The state of social safety nets 2018. World Bank.
Zarefsky, D., Miller-Tutzauer, C., & Tutzauer, F. E. (1984). Reagan's Safety Net for the Truly Needy: The hetorical uses of definition. Central States Speech Journal, 35(2), 113-119. https://doi.org/10.1080/10510978409368171
