การปฏิบัติธรรมโดยการพิจารณาขันธ์ ๕ ของพุทธศาสนิกสตรีไทย

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ คือ ๑) เพื่อศึกษาขันธ์ ๕ ในพระพุทธศาสนาเถรวาท  ๒) เพื่อศึกษาการปฏิบัติธรรมของสตรีในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท  ๓) เพื่อศึกษาการปฏิบัติธรรมโดยการพิจารณาขันธ์ ๕ ของพุทธศาสนิกสตรีไทย โดยวิธีวิจัยเชิงเอกสารและการสัมภาษณ์เชิงลึกสตรีผู้เข้าปฏิบัติธรรมและวิปัสสนาจารย์  จากการศึกษาพบว่า  การพิจารณาขันธ์ ๕ เป็นการปฏิบัติธรรมเพื่อความพ้นทุกข์  ด้วยสภาวะจิตที่ไปรู้ชัดสภาวลักษณะของขันธ์ ๕ ที่อิงอาศัยกันในกระบวนการธรรมชาติของชีวิต  ซึ่งเป็นไปไม่ได้สำหรับบุคคลทั่วไปจะพิจารณาเห็นชัดได้ในระยะเริ่มต้นการปฏิบัติ  จึงจำเป็นต้องอาศัยหลักปฏิบัติธรรมที่สำคัญ คือ สติปัฏฐาน ๔  และในการปฏิบัติธรรมของสตรี  กรณีศึกษาผู้ได้รับการยกย่องไว้ในเอตทัคคะ  พบว่า  อุบาสิกาปฏิบัติธรรมด้วยการเจริญสมาธิในขณะฟังธรรมแล้วเจริญปัญญาด้วยการพิจารณาเห็นความเกิดขึ้นและดับไปของสังขาร  และภิกษุณี ส่วนใหญ่ปฏิบัติธรรมด้วยการเจริญสมาธิที่แตกต่างกันตามอุปนิสัยแล้วเจริญปัญญา  โดยมีหลายรูปปรากฏว่า  ได้เจริญสมาธิแล้วเจริญปัญญาตามหลักสติปัฏฐาน ๔  และในภิกษุณีที่มีหลักฐานปรากฏถึงวิธีการเจริญปัญญาจะเป็นการปฏิบัติโดยการพิจารณาขันธ์ ๕  สำหรับการปฏิบัติธรรมโดยการพิจารณาขันธ์ ๕ ของพุทธศาสนิกสตรีไทย  เป็นการปฏิบัติธรรมโดยการพิจารณาขันธ์ ๕ ด้วยหลักสติปัฏฐาน ๔ ตามแนวการสอนของวิปัสสนาจารย์ซึ่งสอดคล้องกับข้อมูลที่ปรากฏในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท  และทำให้สามารถบรรลุธรรมได้หากปฏิบัติอย่างถูกต้อง