วิเคราะห์ปรัชญาดุลยภาพแห่งชีวิตแบบองค์รวมในมโหสถ

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยเรื่อง การวิเคราะห์ปรัชญาดุลยภาพแห่งชีวิตแบบองค์รวมในมโหสถชาดกมีวัตถุประสงค์ดังนี้ 1) เพื่อศึกษาดุลภาพแห่งชีวิตตามมุมมองแบบองค์รวม 2) เพื่อศึกษามโหสถชาดกในพุทธปรัชญาเถรวาท 3) เพื่อวิเคราะห์ปรัชญาดุลยภาพแห่งชีวิตแบบองค์รวมในมโหสถชาดก เปนวิจัยเชิงคุณภาพ การวิจัยแบบเชิงเอกสาร ได้แก่ หนังสือพระไตรปิฏกฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย พ.ศ. 2539 และตำราต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง เป็นต้น แลวนำมาวิเคราะหเชิงเนื้อหา

          ผลการวิจัยพบว่า

          1) ดุลภาพแห่งชีวิตตามมุมมองแบบองค์รวม พบว่า การสร้างดุลภาพของชีวิตตามมุมมององค์รวม ไม่ได้หมายถึงการแบ่งเวลาให้เท่ากันในแต่ละด้าน แต่คือการมองชีวิตอย่างครอบคลุมและเชื่อมโยงทุกมิติเป็นหนึ่งเดียว โดยตระหนักว่าทุกองค์ประกอบของชีวิตส่งผลต่อกัน มนุษย์จึงถูกมองเป็นระบบที่ซับซ้อน ประกอบด้วยหลายด้านที่ทำงานประสานกัน ไม่สามารถแยกพิจารณาแต่ละส่วนอย่างโดดเดี่ยวได้.

2) มโหสถบัณฑิตเป็นพระโพธิสัตว์ในอดีต ปรากฏในมโหสถชาดกหรือมหาอุมมัคคชาดก ซึ่งเป็นชาดกลำดับที่ 5 ในทศชาติชาดกตามคติพุทธศาสนาเถรวาท วิธีคิดของมโหสถมีความโดดเด่นด้านปัญญาและวิสัยทัศน์ที่กว้างไกล เขาแก้ปัญหาด้วยกระบวนการคิดอย่างเป็นระบบ วิเคราะห์สถานการณ์อย่างรอบด้าน แยกแยะองค์ประกอบ เชื่อมโยงเหตุและผล รวบรวมข้อมูลที่เกี่ยวข้อง และตัดสินใจแก้ไขปัญหาอย่างเป็นขั้นตอนอย่างมีประสิทธิภาพ.

3) ปรัชญาดุลยภาพแห่งชีวิตแบบองค์รวมในมโหสถชาดก พบว่า มโหสถสะท้อนการดำรงชีวิตอย่างสมดุลผ่านการผสานปัญญากับความเมตตา เหตุผลกับจิตใจ โดยไม่ตกไปสู่ความสุดโต่งทั้งด้านความรู้หรือการลงมือปฏิบัติเพียงอย่างเดียว แนวทางชีวิตของเขาสอดคล้องกับหลักมัชฌิมาปฏิปทา การพัฒนาตนเองของมโหสถจึงเป็นแบบองค์รวม ครอบคลุมทั้งการพัฒนาปัญญาผ่านการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงหลายสาขา การพัฒนาจิตใจและอารมณ์ด้วยการฝึกสติและการควบคุมตน การดูแลสุขภาพกาย และการเสริมสร้างทักษะทางสังคม