รูปแบบการฝึกสมาธิเพื่อพัฒนาปัญญาเด็กตามแนวทางพลังจิตตานุภาพ

บทคัดย่อ

วิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อ 1) ศึกษาหลักการและวิธีฝึกสมาธิตามแนวพลังจิตตานุภาพสำหรับเด็กไทย 2) วิเคราะห์หลักการและแนวปฏิบัติในการฝึกสมาธิเพื่อพัฒนาปัญญาของโรงเรียนจิรพิทยา อำเภอบ้านโฮ่ง จังหวัดลำพูน 3) พัฒนารูปแบบการฝึกสมาธิเพื่อเสริมปัญญาตามแนวพลังจิตตานุภาพ การวิจัยใช้ระเบียบวิธีแบบผสม โดยเก็บข้อมูลจากเอกสาร การสังเกต การสัมภาษณ์เชิงลึก และการทดลองก่อน–หลังการฝึกสมาธิ 1 เดือนในนักเรียน ป.6 วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วย Paired Sample t-test และข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า

1) หลักการและวิธีฝึกสมาธิ ตามแนวพลังจิตตานุภาพเน้น “วิทิสาสมาธิ” หรือสมาธิแห่งความสม่ำเสมอ โดยบริกรรม “พุทโธ” วันละ 3 ครั้ง ครั้งละราว 5 นาที ควบคู่กิจกรรมสั้น ๆ เช่น เกม เรื่องเล่า เดินจงกรม และนั่งสมาธิ  

2) วิเคราะห์หลักการและแนวปฏิบัติในการฝึกสมาธิเพื่อพัฒนาปัญญาของโรงเรียนจิรพิทยา ผลการปฏิบัติจริง พบว่าคะแนนด้านความดี ความเก่ง และความสุขหลังการฝึกสูงกว่าก่อนฝึกอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .05) สอดคล้องกับข้อมูลเชิงคุณภาพที่ชี้ถึงความสงบ สติ การควบคุมอารมณ์ ความรับผิดชอบ และแรงจูงใจที่ดีขึ้น 

3) การพัฒนารูปแบบการฝึกสมาธิเพื่อเสริมปัญญาตามแนวพลังจิตตานุภาพ คือ PDCA-Model ประกอบด้วย 4 ด้าน ได้แก่ (1) P = Program studies ได้แก่ จัดทำหลักสูตรอบรมสมาธิ (2) D = Doing ได้แก่ การอบรมสมาธิแก่เด็ก ครู ผู้ปกครอง และติดตั้งระบบ “วิทิสาสมาธิยืดหยุ่น” ฝึกได้ทั้งที่โรงเรียนและบ้าน (3) C = Coordinating & Checking ได้แก่ การประสานงานและประเมินผลแบบองค์รวมพร้อมจัดปฐมนิเทศและตั้งศูนย์วิทิสา (4) A = Award & Advance ได้แก่ การใช้ระบบรางวัลและโครงการยุวทูตพลังจิตเยาวชนต่อไป