สมุฏฐาน 4 ในพระพุทธศาสนา: กรอบแนวคิดเชิงพลวัตของการแพทย์องค์รวม

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์แนวคิด สมุฏฐาน 4 ในพระพุทธศาสนา ได้แก่ กรรมสมุฏฐาน จิตสมุฏฐาน อุตุสมุฏฐาน และอาหารสมุฏฐาน มิได้เป็นเพียงคำอธิบายเหตุแห่งโรค    ในเชิงแยกส่วน หากแต่สามารถทำหน้าที่เป็นกรอบแนวคิดเชิงพลวัตที่อธิบายความสัมพันธ์ระหว่างกาย จิต สิ่งแวดล้อม และพฤติกรรมการดำรงชีวิตอย่างเป็นระบบ การนำสมุฏฐาน 4 มาวิเคราะห์ร่วมกับหลักการแพทย์แผนไทยช่วยให้การวินิจฉัยและการบำบัดรักษาโรคสามารถพิจารณาได้ทั้งในมิติทางกายภาพ จิตใจ และปัจจัยแวดล้อม โดยไม่จำกัดอยู่เพียงการจัดการอาการของโรคเท่านั้น       องค์ความรู้ใหม่จากบทความนี้อยู่ที่การยกระดับสมุฏฐาน 4 จากกรอบความรู้เชิงคัมภีร์ไปสู่การเป็น กรอบแนวคิดเชิงบูรณาการด้านการแพทย์องค์รวม ซึ่งสามารถใช้เป็นฐานในการวิเคราะห์และพัฒนาการบำบัดรักษา ในบริบทการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกในสังคมร่วมสมัย อันมีคุณค่าต่อการศึกษาพุทธศาสนาเชิงประยุกต์ งานวิจัยด้านสุขภาพองค์รวม และการพัฒนาระบบการดูแลสุขภาพแบบบูรณาการ