การวิเคราะห์ความต้องการและปัจจัยทางพฤติกรรมที่มีอิทธิพลต่อความตั้งใจในการท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ: การศึกษาในกลุ่มนิสิตนักศึกษาสถาบันอุดมศึกษาของรัฐในประเทศไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำเป็นแนวทางที่มุ่งลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกผ่านการเลือกการขนส่ง ที่พัก กิจกรรม และอาหารที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทดสอบอิทธิพลของปัจจัยเชิงพฤติกรรมตามกรอบแนวคิดบูรณาการทฤษฎีพฤติกรรมตามแผน และทฤษฎีค่านิยม ความเชื่อ และบรรทัดฐาน ที่มีต่อความตั้งใจในการท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำของนิสิตนักศึกษาสถาบันอุดมศึกษาของรัฐในประเทศไทย และวิเคราะห์อิทธิพลดังกล่าวในกลุ่มประเภทสถาบันอุดมศึกษา 4 ประเภท คือ สถาบันอุดมศึกษาในกำกับของรัฐ มหาวิทยาลัยราชภัฏ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล และสถาบันอุดมศึกษาของรัฐกลุ่มอื่น ๆ โดยเก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามออนไลน์ จากนิสิตนักศึกษาจากสถาบันอุดมศึกษาของรัฐทั่วประเทศจำนวน 559 คน วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา การวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงยืนยัน และแบบจำลองโครงสร้างพหุกลุ่ม ผลการวิจัยพบว่ากลุ่มตัวอย่างมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำในระดับที่เห็นด้วย (ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.03) ค่านิยมเชิงสิ่งแวดล้อมมีอิทธิพลทางบวกต่อทัศนคติอย่างมีนัยสำคัญ (β = 0.762, p < .01) และทัศนคติกับบรรทัดฐานกลุ่มอ้างอิงมีอิทธิพลทางบวกต่อความตั้งใจใน การท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ (β = 0.302 และ 0.584 ตามลำดับ) ในขณะที่บรรทัดฐานส่วนบุคคลไม่ส่งผลต่อทัศนคติอย่างมีนัยสำคัญ (β = 0.059, p = 0.311) สะท้อนช่องว่างระหว่างค่านิยมและภาระผูกพันทางศีลธรรมในบริบทเยาวชนไทย ผลการวิเคราะห์พหุกลุ่มชี้ว่า ทัศนคติมีอิทธิพลต่อความตั้งใจไม่แตกต่างกันระหว่างประเภทสถาบัน แต่บรรทัดฐานกลุ่มอ้างอิงและการรับรู้ความสามารถในการควบคุมพฤติกรรมมีอิทธิพลแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญที่ระดับ .05 โดยบรรทัดฐานกลุ่มอ้างอิงในสถาบันในกำกับของรัฐส่งผลทางลบ ขณะที่ในมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลส่งผลทางบวก และการรับรู้ความสามารถในการควบคุมพฤติกรรมในสถาบันในกำกับของรัฐและราชภัฏส่งผลทางบวก แต่ในมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลกลับส่งผลทางลบ งานวิจัยนี้มีคุณูปการเชิงวิชาการในการเสนอกรอบบูรณาการระหว่างทฤษฎีพฤติกรรมตามแผนและทฤษฎีค่านิยม ความเชื่อ บรรทัดฐานที่สะท้อนบริบทเชิงสถาบันของไทย และมีคุณูปการเชิงปฏิบัติในการเป็นแนวทางออกแบบนโยบายและการสื่อสารด้านการท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำที่จำเพาะตามประเภทสถาบัน เพื่อให้หน่วยงานภาครัฐ องค์กรด้านการท่องเที่ยว และสถาบันอุดมศึกษาสามารถพัฒนานโยบายส่งเสริมพฤติกรรมการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนในกลุ่มเยาวชนได้อย่างมีประสิทธิผล
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ลิขสิทธิ์ต้นฉบับที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารเพื่อการพัฒนาการท่องเที่ยวสู่ความยั่งยืน ถือเป็นกรรมสิทธิ์ของโรงเรียนการท่องเที่ยวและการบริการ มหาวิทยาลัยสวนดุสิต ห้ามผู้ใดนำข้อความทั้งหมดหรือบางส่วนไปพิมพ์ซ้ำ เว้นแต่จะได้รับอนุญาตอย่างเป็นลายลักษณ์อักษรจากโรงเรียนการท่องเที่ยวและการบริการ มหาวิทยาลัยสวนดุสิต นอกจากนี้ เนื้อหาที่ปรากฎในบทความเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียน ทั้งนี้ไม่รวมความผิดพลาดอันเกิดจากเทคนิคการพิมพ์
เอกสารอ้างอิง
เอกสารอ้างอิง (ภาษาไทย)
กัญญาพัชร์ พัฒนาโภคินสกุล. (2567). การพัฒนาจุดหมายปลายทางการท่องเที่ยวแบบคาร์บอนต่ำอย่างยั่งยืน. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 12(6), 2577-2588.
กัลยารัตน์ ศิริรัตน์. (2568). แนวคิดคาร์บอนต่ำเพื่อการจัดการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ, 17(1), 305-314.
คณะกรรมการพลังงานหอการค้าไทย. (2566). “ท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ” เทรนด์ใหม่ ดีมานด์และซัพพลายที่เติบโตร่วมกัน. https://energy-thaichamber.org/low-carbon-tourism/
ธีระ สินเดชารักษ์. (2564). การท่องเที่ยวแบบคาร์บอนต่ำ: การรับรู้และทัศนคติของนักท่องเที่ยวที่เข้าพักในสถานประกอบการภาคีเครือข่ายขององค์การพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวที่ยั่งยืน (อพท.). วารสารการบริการและการท่องเที่ยวไทย, 16(2), 74–84.
ปรียาภรณ์ ศรีสันติสุข. (2565). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความตั้งใจใช้บริการท่องเที่ยวแบบคาร์บอนต่ำและการบอกต่อในพื้นที่เขื่อนและโรงไฟฟ้า [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต ไม่ได้เผยแพร่]. มหาวิทยาลัยมหิดล.
เมธิกา พวงแสง. (2567). การท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ: วิถีการท่องเที่ยวที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม. วารสารมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตร้อยเอ็ด, 12(2), 615–627.
สำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. (2566). สถิตินักศึกษาในระดับอุดมศึกษาของประเทศไทย ปีการศึกษา 2566. กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม.
เอกสารอ้างอิง (ภาษาอังกฤษ)
Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179-211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
Chang, I.-H., & Hsiao, Y.-C. (2025). How does environmental cognition promote low-carbon travel intentions? The mediating role of green perceived value and the moderating role of electronic word-of-mouth. Sustainability, 17(4), Article 1383. https://doi.org/10.3390/su17041383
Cheah, J.-H., Amaro, S., & Roldán, J. L. (2023). Multigroup analysis of more than two groups in PLS-SEM: A review, illustration, and recommendations. Journal of Business Research, 156, Article 113539. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2022.113539
Cheng, J. H. (2024). Exploring tourists’ low-carbon cognition and influencing factors from the dimension of education level. Journal of Resources and Ecology, 15(4), 1083–1093. https://doi.org/10.5814/j.issn.1674-764x.2024.04.026
Francis, J. J., Eccles, M. P., Johnston, M., Walker, A., Grimshaw, J., Foy, R., Kaner, E. F. S., Smith, L., & Bonetti, D. (2004). Constructing questionnaires based on the theory of planned behaviour: A manual for health services researchers. Centre for Health Services Research, University of Newcastle upon Tyne.
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage Learning.
Han, H., Hwang, J., Lee, M. J., & Kim, J. (2019). Word-of-mouth, buying, and sacrifice intentions for eco-cruises: Exploring the function of norm activation and value-attitude-behavior. Tourism Management, 70, 430–443. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2018.09.006
Juvan, E., & Dolnicar, S. (2014). The attitude-behaviour gap in sustainable tourism. Annals of Tourism Research, 48, 76–95. https://doi.org/10.1016/j.annals.2014.05.012
Kiatkawsin, K., & Han, H. (2017). Young travelers’ intention to behave pro-environmentally: Merging the value-belief-norm theory and the expectancy theory. Tourism Management, 59, 76–88. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2016.06.018
Li, J., Mao, P., Liu, H., Wei, J., Li, H., & Yuan, J. (2020). Key factors influencing low-carbon behaviors of staff in star-rated hotels: An empirical study of Eastern China. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17, 1–26. https://doi.org/10.3390/ijerph17218222
Luthar, S. S., & Ansary, N. S. (2005). Dimensions of adolescent rebellion: Risks for academic failure among high- and low-income youth. Development and Psychopathology, 17, 231–250. https://doi.org/10.1017/S0954579405050121
Madhyamapurush, W. (2022). Post Covid-19 travel behaviour of Thai tourists in the northern region of Thailand. Journal of Sustainable Tourism Development, 4(1), 17–31. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/JSTD/article/view/259178
Stern, P. C., Dietz, T., Abel, T., Guagnano, G. A., & Kalof, L. (1999). A value-belief-norm theory of support for social movements: The case of environmentalism. Human Ecology Review, 6(2), 81–97.
Tang, Z., Shi, C. B., & Liu, Z. (2011). Sustainable development of tourism industry in China under the low-carbon economy. Energy Procedia, 5, 1303–1307. https://doi.org/10.1016/j.egypro.2011.03.226
UAC Global Public Company Limited. (2025, February 24). Low carbon tourism: Sustainable future. https://www.uac.co.th/th/knowledge-sharing/497/low-carbon-tourism-sustainable-future
Veblen, T. (1899). The theory of the leisure class: An economic study of institutions. Macmillan.
Vicente-Molina, M. A., Fernández-Sainz, A., & Izagirre-Olaizola, J. (2018). Does gender make a difference in pro-environmental behavior? The case of the Basque Country university students. Journal of Cleaner Production, 176, 89–98. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2017.12.079
Wan, S., Liu, L., Chen, G., Wang, P., Lan, Y., & Zhang, M. (2025). Low-carbon transformation of tourism in characteristic towns under the carbon neutral goal: A three-dimensional mechanism analysis. Sustainability, 17(11), Article 5142. https://doi.org/10.3390/su17115142
Wu, J., Font, X., & Liu, J. (2021). Tourists’ pro-environmental behaviors: Moral obligation or disengagement? Journal of Travel Research, 60(4), 735–748. https://doi.org/10.1177/0047287520910787
Wu, Y.-W., Liao, T.-H., & Huang, H.-C. (2024). Exploring the factors influencing low-carbon travel: Evidence from Taiwan. Journal of Tourism Management Research, 11(2), 193–209. https://doi.org/10.18488/31.v11i2.3895
Yan, H., Sun, Y., Zhao, Z., Chen, M., Waygood, E. O. D., & Shu, Y. (2024). Impact of social-psychological factors on low-carbon travel intention: Merging theory of planned behavior and value-belief-norm theory. Heliyon, 10(6), 1–14. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e28161
