รูปแบบการยกระดับผลิตภัณฑ์ชุมชนสู่การรับรองมาตรฐานผลิตภัณฑ์ชุมชน (มผช.) ในอำเภอเนินขาม จังหวัดชัยนาท
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาสภาพปัจจุบัน ปัญหา และความต้องการในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนในอำเภอเนินขาม จังหวัดชัยนาท (2) วิเคราะห์ปัจจัยที่ส่งผลต่อความสำเร็จในการยกระดับผลิตภัณฑ์ชุมชนสู่การรับรองมาตรฐานผลิตภัณฑ์ชุมชน (มผช.) และ (3) พัฒนารูปแบบการยกระดับผลิตภัณฑ์ชุมชนสู่การรับรองมาตรฐาน มผช. การวิจัยนี้เป็นการวิจัยและพัฒนา (R&D) โดยประยุกต์ใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบมีส่วนร่วม (Participatory Research) กลุ่มเป้าหมายประกอบด้วยผู้ประกอบการผลิตภัณฑ์ชุมชน 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มผ้าทอและย้อมสีธรรมชาติ กลุ่มแปรรูปผ้า กลุ่มสมุนไพร และกลุ่มจักสาน รวมถึงผู้นำชุมชนและเจ้าหน้าที่พัฒนาชุมชน เครื่องมือวิจัยได้แก่ การสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม และการสังเกตแบบมีส่วนร่วม ข้อมูลวิเคราะห์ด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา (Content Analysis) และตรวจสอบสามเส้า (Triangulation)
ผลการวิจัยพบว่า (1) การรวมกลุ่มของผู้ประกอบการมีแรงจูงใจจากการใช้เวลาว่างเพื่อสร้างรายได้เสริมและการต่อยอดภูมิปัญญาท้องถิ่น อย่างไรก็ตาม ยังขาดองค์ความรู้ด้านการออกแบบและเทคโนโลยีสนับสนุน และ (2) ปัจจัยแห่งความสำเร็จประกอบด้วยความมั่นคงของวัตถุดิบ การพัฒนาศักยภาพผู้ผลิต การสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐและสถาบันการศึกษา ตลอดจนการตลาดสมัยใหม่ โดยเฉพาะช่องทางออนไลน์และ (3) กระบวนการพัฒนาโมเดลการยกระดับผลิตภัณฑ์ชุมชนสู่มาตรฐาน มผช. ได้สังเคราะห์เป็นรูปแบบ “Noen Kham CPS-Upgrading Model” ที่ประกอบด้วย 6 ขั้นตอนสำคัญ คือ (1) การตรวจสอบช่องโหว่ (Gap Audit) เพื่อวิเคราะห์จุดอ่อนและความพร้อมของกลุ่มผลิตภัณฑ์ชุมชน (2) ขั้นตอนการปฏิบัติตามมาตรฐาน (SOP) โดยจัดทำสูตรการผลิตและวิธีการที่เป็นระบบเพื่อยกระดับคุณภาพ (3) การยกระดับเครื่องมือและอุปกรณ์การผลิต (Tooling) ให้ได้มาตรฐาน สอดคล้องกับข้อกำหนดด้านสุขลักษณะและการควบคุมคุณภาพ (4) การพัฒนาด้านการตลาดและการบรรจุหีบห่อ (Market/Packaging) เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มและขยายช่องทางจำหน่ายทั้งในตลาดออฟไลน์และออนไลน์ (5) การสะท้อนผลและถอดบทเรียนกระบวนการ (Reflection) เพื่อให้เกิดการเรียนรู้ร่วมและปรับปรุงแก้ไขในชุมชน และ (6) การทดลองรับรองและขยายผล (Mock Audit & Scale-out) โดยการเตรียมความพร้อมสู่การยื่นขอมาตรฐานและนำประสบการณ์ขยายไปยังกลุ่มอื่นในพื้นที่ ซึ่งจะช่วยให้ชุมชนสามารถประเมินตนเอง วางแผนการยกระดับ และเตรียมความพร้อมในการเข้าสู่มาตรฐานได้อย่างเป็นระบบ ผลการศึกษาครั้งนี้มีคุณูปการทั้งในเชิงวิชาการและเชิงปฏิบัติ โดยนำเสนอ “ต้นแบบกระบวนการ” ที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในพื้นที่อื่น เพื่อเสริมสร้างความยั่งยืนของผลิตภัณฑ์ชุมชนไทยในอนาคต
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Chambers, R. (1997). Whose reality counts? Putting the first last. London: Intermediate Technology Publications.
Chamnian, M. (2021). Community product identity to build and communicate brand: A case study of ramtone nokphithid pPerformance.
Rachaphruek Journal, 19(2), 1-12.
Jintana, S. (2018). a sturdiness to self-reliance of community-based enterprises of Thailand. (Doctoral dissertation). Burapha University.
Chonburi.
Pretty, J. N. (1995). Participatory learning for sustainable agriculture. World Development, 23(8), 1247–1263.
Punyasri, P., & Akakut, T. (2024). Community product development for sustainable commercialization using participatory action
research techniques. Journal of Roi Kaensarn Academi, 9(10), 1971-1984.
Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. New York: Simon & Schuster.
Samanphong, T. (2021). Success factors of OTOP product development for international markets. Phranakhon Rajabhat Academic
Journal, 11(1), 23–39.
Social Planning Toronto. (n.d.). The Community Playbook. Retrieved September 2, 2025, from
https://www.socialplanningtoronto.org/the_community_playbook
Trade Policy and Strategy Office. (2023). Community-based enterprise capacity development for strengthening the grassroots economy.
Bangkok: Ministry of Commerce.
Trade Policy and Strategy Office. (2024). Guidelines for promoting OTOP products. Bangkok: Ministry of Commerce.
Wanichcharoen, N., & Boonchavalit. C. (2020). Guideline development for public relations of Thai community product standards mark in
the digital age. Journal of Communication Arts, 10(1), 45-53.
Zimmerman, M. A. (1995). Psychological empowerment: Issues and illustrations. American Journal of Community Psychology, 23(5),
–599.
Zimmerman, M. A. (2000). Empowerment theory: Psychological, organizational and community levels of analysis. In J. Rappaport & E.
Seidman (Eds.), Handbook of Community Psychology (pp. 43–63). Boston, MA: Springer.
