อธิปไตยทางปัญญาประดิษฐ์: ความท้าทายใหม่ในนโยบายด้านปัญญาประดิษฐ์ของไทย

เฉลิมชัย ก๊กเกียรติกุล; จิตสุภา ฤทธิผลิน

ผู้แต่ง

เฉลิมชัย ก๊กเกียรติกุล สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ
จิตสุภา ฤทธิผลิน สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ

คำสำคัญ:

ปัญญาประดิษฐ์, ผลกระทบของปัญญาประดิษฐ์ , อธิปไตย, อธิปไตยทางปัญญาประดิษฐ์

บทคัดย่อ

บทความนี้ศึกษาอธิปไตยทางปัญญาประดิษฐ์และกรณีศึกษาประเทศที่มีนโยบายอธิปไตยทางปัญญาประดิษฐ์ โดยศึกษาเอกสารที่เกี่ยวข้อง ระหว่าง พ.ศ. 2566–2567 ผลการศึกษาพบว่า อธิปไตยทางปัญญาประดิษฐ์เป็นอำนาจหรือความสามารถในการตัดสินใจอิสระของรัฐในการพัฒนาและใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์แบบพึ่งพาตนเอง เพื่อรักษาความมั่นคงทางเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม ความมั่นคงของชาติ ความเป็นส่วนตัว และต้องการควบคุมการพัฒนาหรือการฝึกปัญญาประดิษฐ์เพื่อลดการบิดเบือนหรืออคติจากอัลกอริทึมอันอาจเกิดจากการพัฒนาหรือการใช้ภาษาของต่างประเทศ ตลอดจนสามารถสร้างนวัตกรรมยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขัน ปัจจุบันมีประเทศที่ดำเนินนโยบายอธิปไตยทางปัญญาประดิษฐ์ ได้แก่ สหรัฐอเมริกาและสาธารณรัฐประชาชนจีน โดยมีเป้าหมายในการแข่งขันทางการค้าและสงครามภูมิรัฐศาสตร์ที่รวมการกีดกันวัตถุดิบทางเทคโนโลยี สหภาพยุโรปเน้นกำแพงทางกฎหมายและความเป็นส่วนตัวของประชาชน ขณะที่สาธารณรัฐเกาหลี (เกาหลีใต้) ให้ความสำคัญกับต้นทุนทางภาษาและวัฒนธรรม สำหรับอธิปไตยทางปัญญาประดิษฐ์ในประเทศไทยยังอยู่ในช่วงเริ่มต้น ยังไม่มีหน่วยงานที่รับผิดชอบและนำเสนอนโยบายด้านอธิปไตยปัญญาประดิษฐ์อย่างเป็นรูปธรรม จึงมีข้อเสนอแนะให้มีการจัดทำแผนยุทธศาสตร์ปัญญาประดิษฐ์แห่งชาติ เน้นการสร้างสมดุลระหว่างอธิปไตยทางปัญญาประดิษฐ์กับการแบ่งปันข้อมูลและองค์ความรู้ระหว่างประเทศ การสร้างสภาพแวดล้อมของปัญญาประดิษฐ์ด้วยการส่งเสริมภาคเอกชนและภาควิจัยในการวิจัยและพัฒนาเกิดการใช้งานจริง และการใช้ปัญญาประดิษฐ์และการรู้เท่าทันปัญญาประดิษฐ์

เอกสารอ้างอิง

นัทธมน เพชรกล้า และ สุมนทิพย์ จิตสว่าง. (2566). การใช้อำนาจอธิปไตยในโลกไซเบอร์. วารสารสหวิทยากรมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 6(2), 899-914. https://so04.tci thaijo.org/index.php/jmhs1_s/article/view/263241/178880

นฤดม แป้นเจริญ. (2560). อำนาจอธิปไตยเป็นของปวงชนกับการเมืองภาคประชาชน. วิทยาลัยศาลรัฐธรรมนูญ. https://www.constitutionalcourt.or.th/occ_web/ewt_dl_link.php?nid=9646

สรสิช ลีลานุกิจ. (2567, 9 พฤษภาคม). “ไม่ต้องรอองค์กรสั่ง” พนักงานรุ่นเก๋า-รุ่นใหม่ ใช้ AI เกินครึ่งแล้ว. THE STANDARD. https://thestandard.co/more-than-half-of-employees-already-use-ai/

โอกาส เตพละกุล. (2560). การปกครองระบบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข. วิทยาลัยศาลรัฐธรรมนูญ. https://www.constitutionalcourt.or.th/occ_web/ewt_dl_link.php?nid=1354

Alduhishy, M. (2024, April 25). Sovereign AI: What it is, and 6 strategic pillars for achieving it. World Economic forum. https://www.weforum.org/agenda/2024/04/sovereign-ai-what-is-ways-states-building/

Badlam, J., Clark, S., Gajendragadkar, S., Kumar, A., O’Rourke, S., & Swartz, D. (2024, May 16). The CHIPS and Science Act: Here’s what’s in it. McKinsey & Company. https://www.mckinsey.com/industries/public-sector/our-insights/the-chips-and-science-act-heres-whats-in-it

Banafa, A. (2024, May 6). The Rise of Sovereign AI: A Technological Race with National Stakes. Technology Waves by Prof. Ahmed Banafa. https://www.profbanafa.com/2024/05/the-rise-of-sovereign-ai-technological.html

Chavez, P. (2023, December 6). Sovereign AI: The Second Wave of Artificial Intelligence. Linkedin. https://www.linkedin.com/pulse/sovereign-ai-second-wave-artificial-intelligence-pablo-chavez-bvaze

Dagher-Margosian, M. J. (2024, April 12). CCP Cyber Sovereignty Contains Lessons For AI’s Future. The Jamestown Foundation. https://jamestown.org/program/ccp-cyber-sovereignty-contains-lessons-for-ais-future/

Electronikar. (2024, February 13). NVIDIA’s Jensen Huang says country needs to develop Sovereign AI. https://electronikar.com/2024/02/13/nvidias-jensen-huang-says-country-needs-to-develop-sovereign-ai/

European Commission. (n.d.). AI Act. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/regulatory-framework-ai

Larsen, B. C. (2022, December 8). The geopolitics of AI and the rise of digital sovereignty. Brookings. https://www.brookings.edu/articles/the-geopolitics-of-ai-and-the-rise-of-digital-sovereignty/

Lee, A. (2024, February 28). What is Sovereign AI?. NVIDIA Blog. https://blogs.nvidia.com/blog/what-is-sovereign-ai/

Maxwell, W. (2024, February 5). European digital sovereignty for AI-Lessons from the U.S.. Linkedin. https://www.linkedin.com/pulse/european-digital-sovereignty-ai-lessons-from-us-winston-maxwell-0nsue

Microsoft. (n.d.). วิธีใช้และการเรียนรู้ Microsoft 365 Copilot. https://support.microsoft.com/th-th/topic/%E0%B8%9B%E0%B8%A5%E0%B8%94%E0%B8%9B%E0%B8%A5%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%AA%E0%B8%B4%E0%B8%97%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%9E%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%97%E0%B9%8D%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%82%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B8%B8%E0%B8%93%E0%B8%94%E0%B9%89%E0%B8%A7%E0%B8%A2-ai-%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%B0-microsoft-copilot-0bff3d8e-96a2-4bd0-9ac4-b128b1291394

Nguyen, T., & Casey, D. (2024, January 11). Emerging Tech Impact Radar: 2024. Gartner. https://www.gartner.com/en/documents/5097331

Sanzgiri, V. (2024, January 30). Italian DPA Garante notifies breaches of EU’s Privacy law to Open AI. MediaNama. https://www.medianama.com/2024/01/223-italian-dpa-openai-eu-privacy-law-breach-2/

Smart Nation Singapore. (2025, 12 August). AI for the Public Good, for Singapore and the World. https://www.smartnation.gov.sg/initiatives/national-ai-strategy#ca9bb1942232f24853fc117291747cb8

Thormundsson, B. (2025, June 30). Comparison of ChatGPT-4 and ChatGPT-3.5 response to requests on sensitive and disallowed topics as of March 2023. Statista. https://www.statista.com/statistics/1378589/chatgpt-4-response-change-incorrect-behavior/

Woods, A. K. (2023, December). 5 Digital Sovereignty + Artificial Intelligence. In A. Chander, & H. Sun (Eds.), Data Sovereignty: From the Digital Silk Road to the Return of the State (pp. 115–136). Oxford Academic. https://doi.org/10.1093/oso/9780197582794.003.0006

Wyden, R. (2023, September 21). Wyden, Booker and Clarke Introduce Bill to Regulate Use of Artificial Intelligence to Make Critical Decisions like Housing, Employment and Education. U.S. Senator Ron Wyden of Oregon. https://www.wyden.senate.gov/news/press-releases/wyden-booker-and-clarke-introduce-bill-to-regulate-use-of-artificial-intelligence-to-make-critical-decisions-like-housing-employment-and-education

Yoon-seung, K. (2023, February 20). (LEAD) S. Korea to unveil detailed road map for growth strategies, including AI tech. Yonhap News Agency. https://en.yna.co.kr/view/AEN20230220001651320