การศึกษาการโฆษณาชวนเชื่อด้วยข้อมูลเท็จทางสื่อสังคมออนไลน์เพื่อผลประโยชน์ทางการเมือง กรณีศึกษา “ข่าวนายพิธา ลิ้มเจริญรัตน์ ไม่ได้สำเร็จการศึกษาจากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด”
คำสำคัญ:
สื่อสังคมออนไลน์ , การโฆษณาชวนเชื่อ , ข้อมูลเท็จ , ผลประโยชน์ทางการเมืองบทคัดย่อ
บทความนี้ศึกษาการโฆษณาชวนเชื่อด้วยข้อมูลเท็จทางสื่อสังคมออนไลน์เพื่อผลประโยชน์ทางการเมือง โดยมีกรณีศึกษาจากข่าว “นายพิธา ลิ้มเจริญรัตน์ ไม่ได้สำเร็จการศึกษาจากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด” เป็นการศึกษาเอกสารและวิเคราะห์หน่วยข้อมูลจำนวน 18 ชิ้น ที่เผยแพร่ผ่านสื่อสังคมออนไลน์ในช่วงการเลือกตั้ง พ.ศ. 2566 ผลการศึกษาพบว่า การโฆษณาชวนเชื่อผ่านข้อมูลเท็จในสื่อสังคมออนไลน์สามารถทำให้เกิดผลประโยชน์ทางการเมืองได้ โดยใช้กลยุทธ์การผสมผสานข้อมูลจริงบางส่วนเข้ากับข้อมูลเท็จเพื่อเพิ่มความน่าเชื่อถือ และอาศัยอคติยืนยันความเชื่อของกลุ่มเป้าหมายที่มีแนวโน้มจะเชื่อข้อมูลที่สอดคล้องกับความเชื่อเดิมของตนเอง นอกจากนั้น กลไกอัลกอริทึมของแพลตฟอร์มดิจิทัลยังช่วยขยายการเข้าถึงข้อมูลเท็จเหล่านี้ไปสู่ผู้ใช้ในวงกว้าง ซึ่งส่งผลกระทบเชิงลบต่อความเข้าใจของประชาชน ความน่าเชื่อถือของบุคคลสาธารณะ และการสร้างฉันทามติทางการเมืองในสังคมไทย จึงสรุปได้ว่า การเผยแพร่ข้อมูลเท็จผ่านสื่อสังคมออนไลน์เพื่อผลประโยชน์ทางการเมืองสามารถเกิดขึ้นได้โดยง่าย จึงควรเน้นย้ำถึงความสำคัญของการส่งเสริมการรู้เท่าทันสื่อแก่ประชาชน รวมถึงการพัฒนามาตรการตรวจสอบข้อเท็จจริงและความร่วมมือระหว่างภาครัฐและแพลตฟอร์มออนไลน์ เพื่อสร้างความโปร่งใสและลดผลกระทบจากข้อมูลเท็จเพื่อผลประโยชน์ทางการเมือง
เอกสารอ้างอิง
จุฑารัตน์ เอื้ออำนวย. (2502). จิตวิทยาสังคม (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ไทยโพสต์. (2566, 17 พฤษภาคม). ยื่นกกต.สอบเพิ่ม ‘พิธา’พ้นสมาชิก จบฮาร์วาร์ดไหน. https://www.thaipost.net/one-newspaper/379644/
นันทนา นันทวโรภาส. (2557). สื่อสารการเมือง: ทฤษฎีและการประยุกต์ใช้ (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพฯ: แมสมีเดีย.
ปณิศา เอมโอชา. (2566, 23 พฤษภาคม). หัวหน้าพรรคก้าวไกลถูกกล่าวอ้างอย่างผิด ๆ ว่า “ไม่ได้จบจากฮาร์วาร์ด”. AFP Fact Check Thailand. https://factcheckthailand.afp.com/doc.afp.com.33FW8VX
ประภาส ปิ่นตบแต่ง. (2558). กรอบการวิเคราะห์การเมืองแบบกลุ่มผลประโยชน์: พัฒนาการ ข้อถกเถียง และสถานภาพการศึกษาวิจัย. วารสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์, 41(2), 1-18. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/socku/article/view/131937
พิชญ์ พงษ์สวัสดิ์. (2563, 8 ธันวาคม). ความซับซ้อนของข่าวลวง. มติชน. https://www.matichon.co.th/columnists/news_2475892
พิรงรอง รามสูต. (2564, 28 กรกฎาคม). วาทกรรมเฟกนิวส์กับบรรยากาศแห่งความ(ไม่)กลัว. The 101. https://www.the101.world/disinformation/
ภัคพล เจรณเทพ. (2565, 29 สิงหาคม). การสร้างสรรค์สื่อดิจิทัลบนเครือข่ายสังคมออนไลน์ Digital media creation on social networks. ระเบียงบรรณปันสาระ. https://library.wu.ac.th/km/การสร้างสรรค์สื่อดิจิท/
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช. (2565). เอกสารการสอนชุดวิชาสถาบันและกระบวนการทางการเมืองไทย = Thai political institutions and processes (ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 3). โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
สมควร กวียะ. (2539). การสื่อสารมวลชน: บทบาท หน้าที่ และความรับผิดชอบ. สำนักพิมพ์ดอกหญ้า.
สมคิด พุทธศรี. (2561, 7 พฤษภาคม). ‘computational propaganda’ ภัยคุกคามใหม่ของประชาธิปไตย. The 101 World. https://www.the101.world/computational-propaganda/
สำนักงาน กสทช. (2566). จริยธรรมสื่อกับการจัดการข่าวลวงในสภาวะวิกฤต. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการ กิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (สำนักงาน กสทช.). https://broadcast.nbtc.go.th/data/academic/file/660600000003.pdf
สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. (2559). ผลประโยชน์ทับซ้อน. กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข. https://hss.moph.go.th/fileupload_doc_slider/2016-11-17--252.pdf
สิทธิพงศ์ อุรุวาทิน. (2565, 29 พฤศจิกายน). ‘Echo Chamber’ เราต่างมีกะลาคนละใบ…ที่เข้าใจว่าคือโลกกว้าง. The Potential. https://thepotential.org/social-issues/echo-chamber-2/
Bjola, C. (2018). The Ethics of Countering Digital Propaganda. Ethics & International Affairs, 32(3), 305-315. https://doi.org/10.1017/S0892679418000436
Buckingham, D. (2007). Digital Media Literacies: Rethinking Media Education in the Age of the Internet. Research in Comparative and International Education, 2(1), 43–55. https://doi.org/10.2304/rcie.2007.2.1.43
Cambridge University Press. (n.d.). Echo chamber. Cambridge Dictionary. https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/echo-chamber
Edelstein, A. S. (1997). Total Propaganda From Mass Culture To Popular Culture. Routledge.
Ellul, J. (1973). Propaganda: The Formation of Men's Attitudes. Vintage Books.
Ghazali, N. A., Lafortune, E., Mohamed Latiff, M. K., Limjaroenrat, P., & Whitesides, E. (2011). Thailand Automotive Cluster. Institute for Strategy and Competitiveness. https://www.isc.hbs.edu/Documents/resources/courses/moc-course-at-harvard/pdf/student-projects/Thailand_Automotive_2011.pdf
Harvard Kennedy School. (2016). Harvard Kennedy School magazine Winter 2016. https://www.hks.harvard.edu/sites/default/files/magazine/archives/winter_2016.pdf
Howard, P. N., Ganesh, B., Liotsiou, D., Kelly, J., & François, C. (2018). The IRA, Social Media and Political Polarization in the United States, 2012-2018. Project on Computational Propaganda. https://comprop.oii.ox.ac.uk/wp-content/uploads/sites/93/2018/12/The-IRA-Social-Media-and-Political-Polarization.pdf
Kress, G. R., & van Leeuwen, T. (2001). Multimodal Discourse: The Modes and Media of Contemporary Communication. Arnold.
Lewandowsky, S., Ecker, U. K. H., & Cook, J. (2017). Beyond Misinformation: Understanding and Coping with the “Post-Truth” Era. Journal of Applied Research in Memory and Cognition, 6(4), 353–369. https://doi.org/10.1016/j.jarmac.2017.07.008
MarketThink. (2023, May 17). รู้จัก Harvard และ MIT สองมหาวิทยาลัยระดับโลกที่ ทิม พิธา เป็นศิษย์เก่า [แนบรูปภาพ] [Facebook post]. Facebook. https://www.facebook.com/share/p/w1o3woaETj83K81N/
Müller, N. (2023). Relações Públicas e Ativismo Feminista: Persuasão Estratégica Consensual ou Propaganda?. Revista Comunicando, 12(1), e023009. https://doi.org/10.58050/comunicando.v12i1.303
Newman, N., Fletcher, R., Robertson, C. T., Eddy, K., & Nielsen, R. K. (2022). Reuters Institute Digital News Report 2022. News Literacy Initiative - Penn State. https://newsliteracy.psu.edu/assets/uploads/documents/Digital_News_Report_2022.pdf
Nickerson, R. S. (1998). Confirmation Bias: A Ubiquitous Phenomenon in Many Guises. Review of General Psychology, 2(2), 175–220. https://doi.org/10.1037/1089-2680.2.2.175
Pariser, E. (2011). The Filter Bubble: How the New Personalized Web Is Changing What We Read and How We Think. Penguin Books.
PPTV Online. (2024, August 21). บทบาทใหม่ "พิธา" Visiting Democracy Fellow คืออะไร. PPTV HD36. https://www.pptvhd36.com/news/การเมือง/230938
Ranney, A. J. (1993). Political communication: A perspective on the role of the media in political processes. In G. A. Barnett (Ed.), Communication and the Politics of the Environment (pp. 142-143). Lawrence Erlbaum Associates.
Rokeach, M. (1960). The open and closed mind. Basic Books.
Sompson, G. E., & Yinger, J. M. (1965). Racial and cultural minorities (3rd ed.). Harper & Row.
Sparkes-Vian, C. (2018). Digital Propaganda: The Tyranny of Ignorance. Critical Sociology, 45(3), 393-409. https://doi.org/10.1177/0896920517754249
Sunstein, C. R. (2018). #Republic: Divided Democracy in the Age of Social Media. Princeton University Press.
Syed, M. (2019). Rebel Ideas: The Power of Diverse Thinking. John Murray.
Tanakasempipat, P. (2024, August 20). Thailand’s Pita to Return to Harvard Following 10-Year Political Ban Order. Bloomberg. https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-08-20/thailand-s-pita-to-return-to-harvard-following-10-year-political-ban-order
Taveira, R., & Nyerges, A. (2016). Introduction: Populism and Propaganda in the US Culture Industries. Australasian Journal of American Studies, 35(1), 3-10. https://www.jstor.org/stable/44779768
Thomas, C. S. (2024, September 16). Types of interests and interest groups. Encyclopeadia Britannica. https://www.britannica.com/topic/interest-group/Types-of-interests-and-interest-groups
Wang, C. (2023, May 17). ข้อกล่าวอ้างว่าพิธาไม่ได้จบจากฮาร์วาร์ด “ชวนให้เข้าใจผิด” [Fact-check article]. Fact Crescendo Thailand. https://thailand.factcrescendo.com/the-claim-that-pita-did-not-graduate-from-harvard-is-misleading/
Wardle, C., & Derakhshan, H. (2017). Information Disorder: Toward an Interdisciplinary Framework for Research and Policymaking. Council of Europe. https://rm.coe.int/information-disorder-report-november-2017/1680764666
Wardle, C., & Derakhshan, H. (2018). Information disorder: Toward an interdisciplinary framework for research and policy making (August 2018 version). Council of Europe. https://rm.coe.int/information-disorder-report-version-august-2018/16808c9c77
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 Journal of Digital Communications
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ปรากฏในวารสารกิจการสื่อสารดิจิทัล เป็นลิขสิทธิ์ของสำนักงาน กสทช. ซึ่งสำนักงาน กสทช. เปิดโอกาสให้สาธารณะหรือบุคคลทั่วไปสามารถนำผลงานไปเผยแพร่ คัดลอก หรือตีพิมพ์ซ้ำได้ ภายใต้สัญญาอนุญาตแบบเปิด (Creative Commons: CC) โดยมีเงื่อนไขสำหรับผู้ที่นำผลงานไปใช้ต้องระบุอ้างอิงแหล่งที่มา (Attribution: BY) ห้ามดัดแปลง (NoDerivatives: ND) และต้องไม่ใช้เพื่อการค้า (NonCommercial: NC) เว้นแต่ได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากสำนักงาน กสทช.
อนึ่ง ข้อความ ตาราง และภาพที่ปรากฏในบทความซึ่งได้รับการตอบรับให้ตีพิมพ์และเผยแพร่ในวารสารนี้เป็นความคิดเห็นของผู้นิพนธ์ โดยไม่ผูกพันต่อ กสทช. และสำนักงาน กสทช. หากมีความผิดพลาดใด ๆ ผู้นิพนธ์แต่ละท่านต้องรับผิดชอบบทความของตนเองแต่เพียงผู้เดียว ไม่เกี่ยวข้องกับ กสทช. และสำนักงาน กสทช. แต่ประการใด
