Image of King Rama II in Memory Narratives Literary Works and Historical Anecdotes

Main Article Content

Pattama Theekaprasertkul
Tossaphon Sripum

Abstract

King Rama II is remembered as a distinguished artist. However, there are also other memory narratives that portray his image in various aspects. This article aims to examine these portrayals in two distinct genres of memory narratives: seven literary texts and seventeen historical anecdotes. The results find that the literary texts depict four different images: a warrior king, an internationally esteemed monarch, a royal artist and patron of the arts and culture, and a righteous ruler. These representations have a shared characteristic of presenting the image of the ideal Thai monarch, in accordance with established Thai literary eulogistic conventions. However, there are also discrepancies within the selection of events, which serve as a lens into the shifting notions of kingship and international relations. In the case of historical anecdotes, two dominant images emerge: the impassioned young man and the untarnished heir to the illustrious Chakri dynasty. These portrayals are intrinsically linked with the characteristics of the historical anecdotes, relating to court personal stories. On the other hand, they shed light on the promotion of the “pure-born (Ubhato Sujati)” notion and the royal rank “Chao Fa”. Consequently, these two types of memory narratives collectively underscore the significance of King Rama II within Thai society and highlight the inextricable interplay between his commemoration and the prevailing zeitgeist of each historical epoch.

Article Details

Section
Research Article
Author Biographies

Pattama Theekaprasertkul, Faculty of Arts, Silpakorn University

Department of Thai

Tossaphon Sripum, Faculty of Arts, Silpakorn University

Department of Thai

References

ภาษาไทย

กรมศิลปากร. (2511). ตำนานวัตถุสถานต่าง ๆ ซึ่งพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสถาปนา. พระนคร: กรมศิลปากร.

กัลยา เกื้อตระกูล. (2552). พระอัครมเหสี พระบรมราชินี พระชายานารี เจ้าจอมมารดาและเจ้าจอมในรัชกาลที่ 1-7. กรุงเทพฯ: ยิปซี.

กัลยา เกื้อตระกูล. (2560). จอมนางวังหลวงแห่งกรุงรัตนโกสินทร์. กรุงเทพฯ: ศรีปัญญา.

คริส เบเคอร์ และผาสุก พงษ์ไพจิตร. (2564). ประวัติศาสตร์อยุธยา: ห้าศตวรรษสู่โลกใหม่ (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ: มติชน.

คึกฤทธิ์ ปราโมช, ม.ร.ว.. (2548). โครงกระดูกในตู้ (พิมพ์ครั้งที่ 9). กรุงเทพฯ: ดอกหญ้า

โคลงยอพระเกียรติพระเจ้ากรุงธนบุรี. (2469). พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร.

จารึกพ่อขุนรามคำแหง ด้านที่ 4. (2555). สืบค้นเมื่อ 15 สิงหาคม 2566 จาก https://db.sac.or.th/inscriptions/inscribe/image_detail/51

จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จ. (2511). ธรรมเนียมราชตระกูลในสยาม. พระนคร: เลี่ยงเซียงจงเจริญ.

จุลลดา ภักดีภูมินทร์. (2564). เลาะวัง: พระอัครมเหสี พระภรรยาเจ้า และเจ้าจอมในรัชกาลที่ 1-10. กรุงเทพฯ: แสงดาว.

จุลลดา ภักดีภูมินทร์. (2565). เลาะวัง: บุคคล สถานที่ และเหตุกาณ์สำคัญ. กรุงเทพฯ: แสงดาว.

ฉลอง สุนทราวณิชย์. (2519). วิวัฒนาการการเขียนประวัติศาสตร์ไทย. ใน ชาญวิทย์ เกษตรศิริ และสุชาติ สวัสดิ์ศรี (บ.ก.), ประวัติศาสตร์และนักประวัติศาสตร์ไทย (น. 62-94). กรุงเทพ: ประพันธ์สาส์น.

ชานนท์ ท. (2556). เกร็ดประวัติศาสตร์รัตนโกสินทร์. กรุงเทพฯ: ไทยควอลิตี้บุ๊คส์ (2006).

ไชยวิชิต (เผือก), พระยา. (2518). ยอพระเกียรติ 3 รัชกาล. กรุงเทพฯ: บางกระบือการพิมพ์.

ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา. (2493). พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 5. พระนคร: กรมศิลปากร.

ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา. (2562). พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 2. กรุงเทพฯ: ไทยควอลิตี้บุ๊คส์ (2006).

ตรัง, พระยา. (2547). วรรณกรรมพระยาตรัง (พิมพ์ครั้งที่ 5). กรุงเทพฯ: สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร.

ไตรภูมิกถา (พิมพ์ครั้งที่ 3). (2526). กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.

ธนากิต. (2543). พระบรมราชินี เจ้าจอมมารดา และเจ้าจอม. กรุงเทพฯ: ปิรามิด.

ธานีรัตน์ จัตุทะศรี. (2552). พระราชนิพนธ์อิเหนาในรัชกาลที่ 2: การสร้างนิทานปันหยีให้เป็นยอดแห่งวรรณคดีบทละครใน (วิทยานิพนธ์ดุษฎีบัณฑิต สาขาภาษาไทย). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ.

ธานีรัตน์ จัตุทะศรี. (2555). ลิลิตกระบวนพยุหยาตราสถลมารคและชลมารค: จากพระราชพิธีสู่วรรณคดีเฉลิมพระเกียรติ. วารสารมนุษศาสตร์วิชาการ, 19(1), 39-62.

ธานีรัตน์ จัตุทะศรี. (2566). วรรณคดีพระราชนิพนธ์รัชกาลที่ 2. กรุงเทพฯ: โครงการเผยแพร่ผลงานวิชาการ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

นนทพร อยู่มั่งมี และพัสวีสิริ เปรมกุลนันท์. (2562). เสวยราชสมบัติกษัตรา. กรุงเทพฯ: มติชน.

นฤมล ธีรวัฒน์. (2525). พระราชดำริทางการเมืองของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต สาขาประวัติศาสตร์). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ.

นัทธนัย ประสานนาม. (2562). ประพันธศาสตร์ของความหลัง: ความทรงจำวัฒนธรรมกรรมศึกษา. ใน สุรเดช โชติอุดมพันธุ์ (บ.ก.), นววิถี: วิธีวิทยาร่วมสมัยในการศึกษาวรรณกรรม (น. 45-117). กรุงเทพฯ: ศยาม.

นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2519). สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพกับอาร์โนลด์ ทอยน์บี. ใน ชาญวิทย์ เกษตรศิริ และสุชาติ สวัสดิ์ศรี (บ.ก.), ประวัติศาสตร์และนักประวัติศาสตร์ไทย (น. 208-244). กรุงเทพ: ประพันธ์สาส์น.

นุชนารถ กิจงาม (บ.ก.). (2546). พระราชพิธีบรมราชาภิเษก: ประวัติศาสตร์จารีตประเพณี จากพระราชนิพนธ์ “ยอพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2”. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.

บรรเจิด อินทุจันทร์ยง. (2521). พงศาวดารกระซิบ. กรุงเทพฯ: ประพันธ์สาส์น.

บุญเตือน ศรีวรพจน์. (2545). อภินิหารบรรพบุรุษและปฐมวงศ์ (สุจิตต์ วงษ์เทศ, บ.ก.). กรุงเทพฯ: มติชน.

ปัทมา ฑีฆประเสริฐกุล. (2556). ยวนพ่ายโคลงดั้น: ความสำคัญที่มีต่อการสร้างขนบและพัฒนาการของวรรณคดีประเภทยอพระเกียรติของไทย (วิทยานิพนธ์ดุษฎีบัณฑิต สาขาภาษาไทย). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ.

ปัทมา ฑีฆประเสริฐกุล. (2559). ภาพแทนของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถในยวนพ่ายโคลงดั้น. ใน รวมบทความวิจัยการประชุมวิชาการระดับชาติ SMARTS

ครั้งที่ 6: อัตลักษณ์แห่งเอเชีย 2016 (น. 58-69). ชลบุรี: คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.

ปิยวัฒน์ สีแตงสุก. (2566). นเรศวรนิพนธ์: การเมือง อนุสาวรีย์ และประวัติศาสตร์เรื่องแต่ง. กรุงเทพฯ: มติชน.

พิทยาลงกรณ, พระราชวรวศ์เธอ กรมหมื่น. (2495). สามกรุง. พระนคร: ชัยฤทธิ์

พิมาน แจ่มจำรัส. (2535). 49 ราชินีไทย (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพฯ: นิตยสาร “คลังสมอง”.

พิมาน แจ่มจำรัส. (2554). รักในราชสำนัก (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพฯ: สร้างสรรค์บุ๊คส์.

พินิจ หุตะจินดา. (2561). คนสำคัญในราชสำนัก จากอยุธยาถึงรัตนโกสินทร์. กรุงเทพฯ: แสงดาว.

มหิศรราชหฤทัย, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่น. (2467). คำแก้กระทู้ธรรมของหม่อมเจ้าจันทรจุฑากับพระนิพนธ์ของเสด็จตาแลเสด็จพ่อ. พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนาคร.

มารศรี สอทิพย์. (2551). เรื่องเล่าทางประวัติศาสตร์เกี่ยวกับสมเด็จพระนเรศวรมหาราช: กลวิธีการเล่าเรื่องกับการสร้างภาพลักษณ์ (วิทยานิพนธ์ดุษฎีบัณฑิต สาขาภาษาไทย). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ.

ยุพร แสงทักษิณ. (2550). วรรณคดีสมัยกรุงธนบุรี - กรุงรัตนโกสินทร์ พ.ศ. 2394. ใน เอกสารการสอนชุดวิชา พัฒนาการวรรณคดีไทย หน่วยที่ 1-7 (พิมพ์ครั้งที่ 7, น. 207-327. กรุงเทพฯ: สาขาวิชาศิลปะศาสตร์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.

เรื่องราชาภิเษกและจดหมายเหตุบรมราชาภิเษก รัชกาลที่ 5. (2509). พระนคร: โรงพิมพ์ชวนพิมพ์.

โรม บุนนาค. (2548). เรื่องรัก ๆ ใคร่ ๆ ในพงศาวดาร. กรุงเทพฯ: สยามอินเตอร์บุ๊คส์.

ลดา รุธิรกนก. (2551). ชีวิตรักเจ้าฟ้า (พิมพ์ครั้งที่ 6). กรุงเทพฯ: ดีเอ็มจี.

วรพร ภู่พงศ์พันธุ์. (2564). สถาบันกษัตริย์ในกฎมณเฑียรบาล (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: แสงดาว.

วันชนะ ทองคำเภา. (2554). ภาพตัวแทนของสมเด็จพระมหาธรรมราชาในวรรณกรรมไทย. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ศราวิน ปานชัย. (2566). “ธงทอง-ชานันท์” ชี้ “พงศาวดารกระซิบ” เรื่องเล่ากอสสิป สร้างสีสันให้อดีต. สืบค้นเมื่อ 15 สิงหาคม 2566 จาก https://www.silpa-mag.com/history/article_101949

ศักดิ์ชัย ตระกูลเลิศงาม. (2557). ลักษณะเด่นของวรรณคดีเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต สาขาภาษาไทย). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ.

ศุภร บุนนาค. (2519). วรรณกรรมไทยเรื่อง ผืนแผ่นไผทนี้ล้ำแหล่งคุณ. กรุงเทพฯ: ธนาคารกรุงเทพ.

ส.พลายน้อย. (2563). พระบรมราชินีและเจ้าจอมมารดา ฉบับปรับปรุงและเพิ่มเติม. กรุงเทพฯ: สถาพรบุ๊คส์.

สมบัติ จำปาเงิน. (2542). รักหลังราชบัลลังก์. กรุงเทพฯ: ฐานการพิมพ์.

สมภพ จันทรประภา. (2549). นรชาติ. กรุงเทพฯ: ศยาม.

สมศรี ชัยวณิชยา. (2536). คติความเชื่อเรื่องพระร่วงในงานเขียนประวัติศาสตร์ตั้งแต่รัชกาลที่ 1 ถึง รัชกาลที่ 6 (พ.ศ.2325-2468) (วิทยานิพนธ์ดุษฎีบัณฑิต สาขาประวัติศาสตร์). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ.

สยามศิลปิน. (2558, 2 มีนาคม). พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ธ ผู้สร้างศาสตร์และศิลป์แผ่นดินไทย [วีดิทัศน์]. สืบค้นเมื่อ 15 สิงหาคม 2566 จาก https://www.youtube.com/watch?v=x8s8cOSvTpM&t=2235s

สาส์นสมเด็จ (เล่ม 1). (2505). พระนคร: องค์การค้าของคุรุสภา.

สาส์นสมเด็จ (เล่ม 10). (2504). พระนคร: องค์การค้าของคุรุสภา.

เสาวลักษณ์ อนันตศานต์. (2520). วรรณกรรมรัชกาลที่ 2. กรุงเทพฯ: คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง.

อรวรรณ ทรัพย์พลอย (บ.ก.). (2557). เทศนาพระราชประวัติและพระบวรราชประวัติ. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.

อเนก มากอนันต์. (2562). จักรพรรดิราช: คติอำนาจเบื้องหลังชนชั้นนำไทย (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: มติชน.

TKParkchannel. (2558, 16 พฤษภาคม). ยุคทองวรรณคดีไทย ใน พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย [วีดิทัศน์]. สืบค้นเมื่อ 15 สิงหาคม 2566 จาก https://www.youtube.com/watch?v=Tj7XVkbEuAg

ภาษาต่างประเทศ

Carlyle, T. (1846). On heroes, hero-worship, & the heroic in history. New York: Wiley and Putnam.

Gossman, L. (2003). Anecdote and history. History and Theory, 42(2), 143-168.

Linde, C. (2015). Memory in Narrative. In The International Encyclopedia of Language and Social Interaction (K. Tracy, C. Ilie, & T. Sandel, Eds.). NewJersey: John Wiley & Sons.