Khattiyanari of Rattanakosin: Representations of Female Royalty in the Royal Proclamation of Conferment of Royal Ranks and Titles
Main Article Content
Abstract
This article aims to examine the representations of female royalty in the 81 issues of the Royal Proclamation of Conferment of Royal Ranks and Titles in the Rattanakosin period by using the concept of representation as a framework. It is found that the main representations of the female royalty consist of the representation as Khattiyanari (royal lady) and the representation as ones who perform beneficial royal duties. The political and socio-cultural factors, namely the changing concept of women and political situations in Thailand in different periods, are responsible for these two representations which are both ongoing and dynamic. It is also found that important techniques including narrative techniques and linguistic devices are employed to construct the representations of the female royalty in a systematic and artistic way. These techniques show the correspondence with literary techniques used in other genres of Thai literature such as religious prose, biography and panegyric literature.
Article Details
References
ภาษาไทย
กรมศิลปากร, สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์. (2554). ราชสกุลวงศ์ (พิมพ์ครั้งที่ 14). กรุงเทพฯ: สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร.
กาญจนา แก้วเทพ. (2545). สื่อและวัฒนธรรมศึกษากับสังคมไทย. รัฐศาสตร์สาร, 23(3), 50-97.
กิตติพงษ์ วิโรจน์ธรรมากูร. (2550). ย้อนรอยอดีต...สวนสุนันทา. ใน สวนสุนันทา (น. 37-53). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา.
จดหมายเหตุเรื่องทรงตั้งพระบรมวงศานุวงศ์กรุงรัตนโกสินทร์ เล่ม 1. (2545). กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
จดหมายเหตุเรื่องทรงตั้งพระบรมวงศานุวงศ์กรุงรัตนโกสินทร์ เล่ม 2. (2545). กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
จันทร์เพ็ญ ฉันทอภิชัย. (2545). การวิเคราะห์หนังสือชีวประวัติของคนไทยที่จัดพิมพ์ระหว่าง พ.ศ. 2524-2543 (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต สาขาบรรณารักษศาสตร์และสารนิเทศศาสตร์). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ.
ชลดา เรืองรักษ์ลิขิต. (2547). อ่านโองการแช่งน้ำ: ฉบับวิเคราะห์และถอดความ (พิมพ์ครั้งที่ 2 (ปรับปรุงใหม่)). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ชัยรัตน์ พลมุข. (2552). วรรณคดีประกอบพระราชพิธีสมัยรัตนโกสินทร์: แนวคิดธรรมราชากับกลวิธีทางวรรณศิลป์(วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต สาขาภาษาไทย). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ.
ดนัย พลอยพลาย. (2558). พระนามเจ้านายสมัยรัตนโกสินทร์: การศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างภาษากับวัฒนธรรมไทย (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต สาขาภาษาไทย). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ.
ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จฯ กรมพระยา. (2472ก). อธิบายว่าด้วยยศเจ้า. พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร.
ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จฯ กรมพระยา. (2472ข). อธิบายว่าด้วยยศเจ้า และอธิบายว่าด้วยการเฉลิมพระยศเจ้านาย. ใน เรื่องเฉลิมพระยศเจ้านาย ฉะบับมีพระรูป (น. (ก), 1-29). พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร.
ดินาร์ บุญธรรม. (2550). การเฉลิมพระยศเจ้านายฝ่ายในในรัชกาลปัจจุบัน: ภาพสะท้อนภาพลักษณ์ใหม่และบทบาทต่อสาธารณะของเจ้านายฝ่ายในแห่งพระบรมราชจักรีวงศ์. ใน เฉลิมพระยศเจ้านายฝ่ายใน (น. 108-136). นนทบุรี: สถาบันพระปกเกล้า.
ตามไท ดิลกวิทยรัตน์. (2544). “คอมมิวนิสต์” ในการเมืองไทย (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต สาขาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ.
นราธิวาสราชนครินทร์, สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวง. (2549). แม่เล่าให้ฟัง (พิมพ์ครั้งที่ 11). กรุงเทพฯ: ซิลค์เวอร์ม.
แน่งน้อย ศักดิ์ศรี, ม.ร.ว. และคณะ. (2531). สถาปัตยกรรมพระบรมมหาราชวัง เล่ม 1. กรุงเทพฯ: สำนักราชเลขาธิการ. ประกาศ เรื่อง สถาปนาสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา. (2562, 28 กรกฎาค). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 136 ตอนที่ 41 ข. หน้า 1-2.
ประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 2. (2501, 20 ตุลาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 75 ตอนที่ 81. หน้า 5-6.
ประกาศเฉลิมพระเกียรติยศ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสิริภาจุฑาภรณ์. (2562, 5 พฤษภาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 136 ตอนที่ 15 ข. หน้า 11.
ประกาศเฉลิมพระนามาภิไธย สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา เจ้าฟ้ามหาจักรีสิรินธร มหาวชิราลงกรณวรราชภักดี สิริกิจการิณีพีรยพัฒน รัฐสีมาคุณากรปิยชาติ สยามบรมราชกุมารี. (2562, 5 พฤษภาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 136. ตอนที่ 15 ข. หน้า 4-5.
ประกาศเฉลิมพระนามาภิไธย สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง. (2562, 5 พฤษภาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 136. ตอนที่ 15 ข. หน้า 2-3.
ประกาศสถาปนา พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ. (2562, 5 พฤษภาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 136 ตอนที่ 15 ข. หน้า 7.
ประกาศสถาปนา สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี กรมพระศรีสวางควัฒน วรขัตติยราชนารี. (2562, 5 พฤษภาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 136 ตอนที่ 15 ข. หน้า 6.
ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง แต่งตั้งศาสตราจารย์พิเศษ. (2521, 30 มกราคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 95 ตอนที่ 11. หน้า 1.
ประพจน์ อัศววิรุฬหการ (บ.ก.). (2564). ศรีสวรินทิราวัฒนปวัตติ์ ภาคแรก. กรุงเทพฯ: มูลนิธิสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า.
ปราการ กลิ่นฟุ้ง. (2551). การเสด็จพระราชดำเนินท้องที่ต่างจังหวัดของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช พ.ศ. 2493-2530 (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต สาขาประวัติศาสตร์). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ.
ปรีชา ช้างขวัญยืน. (2515). การใช้ภาษาร้อยแก้วในภาษาไทยสมัยอยุธยา (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต สาขาภาษาไทย). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ.
พรศิริ บูรณเขตต์. (2552). นางใน: สถานภาพ พฤติกรรม และสัญลักษณ์ในวิถีชีวิตของสตรีฝ่ายในสมัย ร.5. กรุงเทพฯ: ฐานบุ๊คส์.
เพชรสุภา ทัศนพันธ์. (2542). แนวความคิดเรื่อง “การเข้าสมาคม” และผลกระทบต่อสตรีไทย พ.ศ. 2461-2476 (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต สาขาประวัติศาสตร์). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ.
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2543). ศาสตราจารย์ ดร. สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี กับ
การพัฒนาวิทยาศาสตร์สุขภาพ. กรุงเทพฯ: คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
มูลนิธิอาสาเพื่อนพึ่ง (ภาฯ) ยามยาก สภากาชาดไทย. (2565). สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา ประธานกรรมการมูลนิธิฯ. สืบค้นเมื่อ 2 พฤศจิกายน 2565 จาก https://www.friendsofpa.or.th/TH/about_chairman.html
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม. (2475, 10 ธันวาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 49. หน้า 535.
ราม วชิราวุธ. (2552). ประวัติต้นรัชกาลที่ 6 (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพฯ: มติชน.
วรธิภา สัตยานุศักดิ์กุล. (2559). “หญิงชั่ว” ในประวัติศาสตร์ไทย: การสร้างความเป็นหญิงโดยชนชั้นนำสยามช่วงต้นรัตนโกสินทร์-พ.ศ. 2477 (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต สาขาประวัติศาสตร์). มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, กรุงเทพฯ.
วรรณพร บุญญาสถิตย์. (2548). การตอบโต้และตอบสนองต่อกระบวนการเปลี่ยนแปลงแบบตะวันตกของเจ้านายฝ่ายในในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวถึงรัชกาลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (พ.ศ. 2394-พ.ศ. 2468) (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต สาขาประวัติศาสตร์). มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, เชียงใหม่.
วรรณา แสงอร่ามเรือง. (2552). ทฤษฎีและหลักการแปล (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ: โครงการเผยแพร่ผลงานวิชาการ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
วันชนะ ทองคำเภา. (2550). ภาพตัวแทนของสมเด็จพระมหาธรรมราชาในวรรณกรรมไทย (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต สาขาภาษาไทย). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ.
ศักดิ์ศรี แย้มนัดดา. (2534). ปริทรรศน์แห่งปฐมสมโพธิกถา. ใน วรรณวิทยา: รวมบทความทางวิชาการภาคภาษาและวรรณคดีไทย-บาลี-สันสกฤตบางเรื่อง (น.146-154). กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ศิริพร ภักดีผาสุข. (2561). ความสัมพันธ์ระหว่างภาษากับอัตลักษณ์และแนวทางการนำมาศึกษาภาษาไทย. กรุงเทพฯ: โครงการเผยแพร่ผลงานวิชาการ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ศุภวัฒย์ เกษมศรี, ม.ร.ว. (2557). ปาฐกถาชุด “สิรินธร” ครั้งที่ 28 เรื่อง การศึกษาประวัติศาสตร์ไทยเชิงวิเคราะห์: สถาบันพระมหากษัตริย์ในปริบทสังคมไทย. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สุธาชัย ยิ้มประเสริฐ. (2551). สายธารประวัติศาสตร์ประชาธิปไตยไทย. กรุงเทพฯ: พี. เพรส.
สุเนตร ชุตินธรานนท์. (2559). อ.สุเนตร เล่าเรื่อง “ขัตติยนารีแห่งราชสำนักกรุงศรีอยุธยา”. สืบค้นเมื่อ 19 มกราคม 2565 จาก https://www.matichon.co.th/entertainment/artsculture/news_263546
เสาวณิต วิงวอน. (2530). การศึกษาวิเคราะห์วรรณกรรมยอพระเกียรติ (วิทยานิพนธ์ดุษฎีบัณฑิต สาขาภาษาไทย). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ. อัญชลี ภู่ผะกา. (2553). พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
และพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว: วรรณคดีกับการสร้างชาติ (วิทยานิพนธ์ดุษฎีบัณฑิต สาขาภาษาไทย). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ. อิราวดี ไตลังคะ. (2543). ศาสตร์และศิลป์แห่งการเล่าเรื่อง. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
ภาษาต่างประเทศ
Hall, S. (Ed.). (1997). Representation: Cultural representations and signifying practices. London: Sage Publications.
Sturm, A. (2006). The king’s nation: A study of the emergence and development of nation and nationalism in Thailand. (Doctoral dissertation). London School of Economics and Political Science, London.