ครูวิศาลทัศน์ รัตนมงคลเกษม และบทบาทเชิงช่างผู้ผลิตเครื่องดนตรีล้านนา ครูวิศาลทัศน์ รัตนมงคลเกษม และบทบาทเชิงช่างผู้ผลิตเครื่องดนตรีล้านนา

บทคัดย่อ

บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของงานวิจัยเรื่อง “กรรมวิธีการสร้างพิณเปี๊ยะ: กรณีศึกษาครูวิศาลทัศน์ รัตนมงคลเกษม” มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประวัติชีวิตและผลงาน ตลอดจนลักษณะเด่นของการสร้างพิณเปี๊ยะของครูวิศาลทัศน์  รัตนมงคลเกษม เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์และการสังเกตแบบมีส่วนร่วม จากการศึกษาพบว่า ครูวิศาลทัศน์ เป็นครูช่างศิลป์ที่มีฝีมือในด้านงานเครื่องไม้ศิลปะล้านนา ซึ่งเป็นที่ยอมรับในแวดวงงานช่างฝีมือล้านนา เป็นนักดนตรีล้านนาที่รู้จัก       ในนาม “ครูบอยลายเมือง” และอีกด้านหนึ่งเป็นช่างทำเครื่องดนตรีพิณเปี๊ยะที่มี   ความโดดเด่น ในการสร้างพิณเปี๊ยะ พิณเปี๊ยะของครูมีรูปลักษณ์ที่สำคัญ 5 ประการ คือ 1) กะลามีรูปทรงก้นบาตรทำให้เกิดการสะท้อนของเสียงได้ดีและส่งผลให้เสียงของ   พิณเปี๊ยะมีความกังวานมากขึ้น 2) เลือกใช้ไม้ชิงชันที่มีลายไม้เป็นเส้นตรงสร้างคันเปี๊ยะ เพราะสามารถป้องกันการแตกหักของไม้และช่วยเรื่องการสั่นสะเทือนของเสียง และ   ยังทนต่อแรงดึงของสายได้มากขึ้น 3) วัสดุที่ใช้ในการสร้างเป็นวัสดุจากธรรมชาติ เช่น ครั่ง ไม้ไผ่ และเส้นไหม ซึ่งส่งผลต่อคุณภาพเสียงและช่วยยืดอายุการใช้งานได้ยาวนาน 4) คันเปี๊ยะบริเวณส่วนยอดหัวตัดเป็นลายกลองหลวง ทำให้เสียงของพิณเปี๊ยะเกิดการสั่นสะเทือนของเสียงออกมาได้ดียิ่งขึ้น 5) ลูกบิดทรงดอกจำปี มีก้านลูกบิดเรียวเล็ก ช่วยให้การปรับเสียงละเอียดมากขึ้น จากรูปลักษณ์ที่เรียบง่าย ใส่ใจรายละเอียดในการสร้าง และสัดส่วนที่เป็นอัตลักษณ์จึงทำให้พิณเปี๊ยะของครูวิศาลทัศน์มีคุณภาพเสียงดีและเป็นที่ต้องการของนักดนตรี ครูวิศาลทัศน์เป็นผู้ยึดมั่นในขนบธรรมเนียมล้านนา โดยทุก ๆ ปีจะมีการจัดพิธีไหว้ครูเป็นประจำ ซึ่งเป็นการไหว้ครูดนตรี ครูช่าง รวมทั้ง  ครูศาสตร์แขนงต่าง ๆ ที่ครูวิศาลทัศน์เคารพนับถือ