อิทธิบาท ๔ กับการพัฒนากลไกการบูรณาการระหว่างคณะสงฆ์และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเพื่อขับเคลื่อนพื้นที่เชิงสร้างสรรค์: การศึกษาตามแนวพุทธสังคมวิทยา

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (๑) เพื่อศึกษาบทบาทของหลักอิทธิบาท ๔ ในฐานะกลไกการบูรณาการระหว่างคณะสงฆ์กับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นระดับตำบลในการขับเคลื่อนพื้นที่เชิงสร้างสรรค์ (๒) เพื่อวิเคราะห์กระบวนการบูรณาการงานของคณะสงฆ์และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นระดับตำบล ตามกรอบแนวคิดพุทธสังคมวิทยา (๓) เพื่อเสนอรูปแบบกลไกการบูรณาการเชิงสถาบันบนฐานอิทธิบาท ๔ สำหรับการพัฒนาพื้นที่เชิงสร้างสรรค์อย่างยั่งยืน ดำเนินการวิจัยด้วยระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ แบบกรณีศึกษา (case study) ด้วยวิธีวิจัยเอกสาร และวิจัยภาคสนาม โดยใช้แนวทางการสัมภาษณ์ (Interview Guild line) ที่ผู้วิจัยสร้างขึ้น เป็นเครื่องมือในการเก็บรวบรวมข้อมูลในพื้นที่วิจัย โดยเลือกผู้ให้ข้อมูลสำคัญแบบเจาะจง ตามเกณฑ์การคัดเข้า จำนวน ๑๘ ราย ได้แก่ พระสงฆ์ ผู้นำท้องถิ่น เจ้าหน้าที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น อาสาสมัคร และประชาชนในพื้นที่ เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก การสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม การสังเกตแบบมีส่วนร่วม ทำการเก็บรวบรวมข้อมูลในเดือน ตุลาคม ๒๕๖๕ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงตีความภายใต้กรอบอิทธิบาท ๔ ในฐานะกลไกทางสังคม (Social Mechanism) ภายใต้กรอบแนวคิดโครงสร้าง-หน้าที่นิยมและกรอบแนวคิดพุทธสังคมวิทยา

ผลการวิจัยพบว่า อิทธิบาท ๔ ทำหน้าที่มากกว่าหลักแห่งความสำเร็จส่วนบุคคล หากแต่เป็นกลไกการสร้าง ความไว้วางใจ คุณค่าร่วม บทบาทร่วม และความร่วมมือระหว่างสถาบัน ที่สามารถเชื่อมโยงกลไกทางสังคมด้วยการบูรณาการ ซึ่งก่อให้เกิดการบูรณาการในเชิงสถาบันสังคม (Social Integration) งานวิจัยนี้แสดงให้เห็นว่า อิทธิบาท ๔ เป็นกลไกทางสังคมที่ทำให้สถาบันศาสนาและสถาบันสังคม เกิดการบูรณาการและสามารถร่วมกันพัฒนาพื้นที่สร้างสรรค์ทางสังคมได้อย่างยั่งยืน