พระอินทร์ในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ที่จะศึกษาถึงเหตุผลของการมีปรากฏเรื่องราวเกี่ยวกับพระอินทร์ในคัมภีร์ของพระพุทธศาสนาที่มีอยู่เป็นจำนวนมากทั้งในพระไตรปิฎกและอรรถกถา การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร  ผลการวิจัยพบว่า การมีเรื่องราวของพระอินทร์ปรากฏอยู่มากในคัมภีร์ของพระพุทธาสนานั้นเป็นเพราะศาสนาพราหมณ์โดยเฉพาะในยุคพระเวทให้ความสำคัญกับพระอินทร์เป็นอย่างมาก มีบทสวดสรรเสริญบูชาพระอินทร์โดยเฉพาะ   ผู้ที่เป็นพระอินทร์ได้ตามทัศนะของศาสนาพราหมณ์นั้นจะต้องเป็นกษัตริย์ที่กระทำพิธีบูชายัญที่เรียกว่าอัศวเมธ มีการก่อสงครามและฆ่าม้าและสัตว์อื่นๆ เป็นจำนวนมากเพื่อบูชายัญ   พระพุทธศาสนาได้ปรับเปลี่ยนแนวคิดความเชื่อเรื่องพระอินทร์เสียใหม่ โดยอธิบายว่า ผู้ที่จะเป็นพระอินทร์ได้จะต้องกระทำความดีด้วยการบำเพ็ญสาธารณะประโยชน์และปฏิบัติตามวัตตบท  ๗ ประการ เป็นผู้มีจิตใจเมตตา อ่อนน้อมถ่อมตน  พร้อมทั้งปรับบทบาทของพระอินทร์ให้มีพฤติกรรมที่สอดคล้องกับหลักคำสอนในพระพุทธศาสนา พระอินทร์ตามที่ปรากฏในคัมภีร์จึงมีบทบาทเป็นผู้สนใจในธรรม เป็นเทพเจ้าที่มีภูมิธรรมความรู้ในหลักคำสอน พร้อมทั้งคอยให้ความช่วยเหลือพระพุทธเจ้าและพระพุทธสาวกในด้านต่างๆ   การกล่าวถึงพระอินทร์ตามที่ปรากฏในคัมภีร์ของพระพุทธศาสนานั้น สะท้อนถึงความเชื่อของสังคมในยุคสมัยนั้นที่มีอิทธิพลต่อคำสอนในพระพุทธศาสนา ที่พระพุทธเจ้าและพระสาวกมิอาจหลีกเลี่ยงที่จะไม่กล่าวถึงได้ ดังนั้น  เรื่องพระอินทร์ในคัมภีร์ของพระพุทธศาสนานี้ จึงเป็นภาพสะท้อนให้เห็นถึงการปรับเปลี่ยนความเชื่อเกี่ยวกับพระอินทร์จากแนวคิดของพราหมณ์ให้เป็นพระอินทร์ที่สอดคล้องกับหลักคำสอนในพระพุทธศาสนา