การวิจัยทางการศึกษาเชิงพุทธ

บทคัดย่อ

การวิจัยทางการศึกษาเชิงพุทธ เป็นการเสนอวิธีการวิจัยขององค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ซึ่งมีวัตถุประสงค์อยู่ที่พระโพธิญาณโดยที่พระองค์ทรงตั้งสมมติฐาน ๓ ประการดังนี้คือ สมมติฐานประการที่ ๑ “เราป็นผู้เลิศในโลก เราเป็นใหญ่และประเสริฐที่สุดในโลก การเกิดเรานี้เป็นครั้งสุดท้าย การเกิดต่อไปไม่มีอีกแล้ว”สมมติฐานนี้ทรงเปล่งออกมาหลังจากประสูติจากพระครรภ์ของพระนางสิริมหามายา ณ ลุมพินีวัน สมมติฐานประการที่ ๒ “การสละโลกออกไปสู่ที่สงบอย่างสมณะนั้น จะทำให้พระองค์ได้รับความสุขสงบ (พระโพธิญาณ)” สมมติฐานนี้ ทรงตั้งขึ้นหลังจากได้ทอดพระเนตร คนแก่ คนเจ็บ คนตาย และสมณะ สมมติฐานประการที่ ๓ คือ “การบำเพ็ญเพียรทางจิตยึดมัชฌิมาปฏิปทาเป็นข้อปฏิบัติ จะเป็นหนทางทางนำไปสู่การพ้นทุกข์” สมมติฐานนี้ ทรงตั้งขึ้นหลังจากได้ทรงบำเพ็ญทุกรกิริยาว่า ไม่ใช่ทางตรัสรู้พระโพธิญาณ ไม่ใช่หนทางที่จะนำไปสู่การพ้นทุกข์ วิธีการวิจัยของพระพุทธองค์นั้น เป็นการวิจัยเชิงทดลอง มีเครื่องมือคือการสังเกต และวัดผลหลังการทดลองด้วยพระองค์เอง ผลการวิจัยทางการศึกษาเชิงพุทธพบว่า

        ๑. สรรพสิ่งทั้งหลายที่มีชีวิต มีศักยภาพแตกต่างกันออกไป ขึ้นอยู่กับการกระทำ (กรรม) และศักยภาพนี้เป็นจุดเริ่มต้นทางการศึกษาทางพระพุทธศาสนา สิ่งมีชีวิตสามารถพัฒนาศักยภาพของตนได้จนถึงพระโพธิญาณ

        ๒. สรรพสิ่งทั้งหลายที่มีชีวิตสามารถพัฒนาได้ด้วยการพัฒนาแบบองค์รวม ๓ ประการคือ ด้านความสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อม ด้านจิตใจ และด้านปัญญา เข้าด้วยกัน

        ๓. สรรพสิ่งทั้งหลายที่มีชีวิตสามารถพัฒนาด้วยการศึกษาเชิงพุทธ (สิกขา) ๓ ประการ คือ ศีล(อธิสีลสิกขา) ข้อปฏิบัติสำหรับฝึกหัดความประพฤติ สมาธิ (อธิจิตตสิกขา) ข้อปฏิบัติสำหรับอบรมจิตปัญญา และปัญญา (อธิปัญญาสิกขา) ข้อปฏิบัติสำหรับอบรมความรู้

        ๔. สรรพสิ่งที่มีชีวิตสามารถบูรณาการศักยภาพเพื่อเข้าถึงพระโพธิญาณด้วยการบูรณาการศีลกับความสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อม สมาธิกับจิตใจ และปัญญากับความรู้จริง

คำสำคัญ :  พระโพธิญาณ, สิริมหามายา, ทุกรกิริยา, ศักยภาพ, การพัฒนาแบบองค์รวม, การบูรณาการ