การบูรณาการหลักพุทธธรรมเพื่อเสริมสร้างพลังบริหาร

บทคัดย่อ

     งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ ๓ ข้อคือ (๑) เพื่อศึกษาแนวคิดทฤษฎีการบริหารและการเพิ่มพลังการบริหารทั่วไป (๒) เพื่อศึกษาพุทธธรรมสำหรับการบริหารและการเพิ่มพลังบริหารตามแนวพระพุทธ-ศาสนา (๓) เพื่อนำเสนอรูปแบบพลังบริหารเชิงพุทธบูรณาการ โดยในกระบวนการศึกษาค้นคว้านั้น ไม่ได้มุ่งที่จะค้นหาประเด็นใหม่ แต่มุ่งที่จะคัดเลือกแนวคิดทฤษฎีที่จะสามารถผสมผสานกันอย่างลงตัวเพื่อสร้างตัวแบบเชิงบูรณาการขึ้นมาใหม่ ผลการวิจัยมีดังต่อไปนี้

        พุทธธรรมเพื่อการบริหารตนได้แก่ (๑) ฆราวาสธรรม คือ สัจจะ ความจริง ทมะ ฝึกหัดดัดนิสัยข่มใจ ขันติ ความอดทน เข้มแข็ง จาคะ สละกิเลส สละความสุขสบายและประโยชน์ส่วนตน (๒) คาถากาสลัก คือหลีกเลี่ยงคนพาล สังสรรค์บัณฑิต ทำดีเป็นนิจ คิดถึงอนิจจัง (๓) สัปปุริสธรรม คือ อัตตัญญุตา ความรู้จักตน มัตตัญญุตา ความรู้จักประมาณคือความพอดีไม่เกินกำลัง พุทธธรรมเพื่อการบริหารคนได้แก่ (๑) พรหมวิหาร คือเมตตา ความรักความปรารถนาดีให้มีสุข กรุณา ความสงสารคิดช่วยให้พ้นทุกข์ มุทิตา ความยินดีในเมื่อผู้อื่นอยู่ดีมีสุข และอุเบกขา ความวางใจเป็นกลางไม่เอนเอียงด้วยรักและชัง (๒) สังคหวัตถุ คือ ทาน ให้เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ช่วยเหลือกัน ปิยวาจา กล่าวคำเป็นที่รักไพเราะอ่อนหวานสมานสามัคคี อัตถจริยา ขวนขวายช่วยเหลือการงานและสมานัตตตา วางตนเสมอต้นเสมอปลายในชนทุกระดับ (๓) สารณียธรรม คือเมตตากายกรรม ช่วยเหลือกิจด้วยกำลังกายรวมทั้งแสดงความเคารพทางกาย เมตตาวจีกรรม แนะนำสั่งสอนตักเตือนด้วยความหวังดี เมตตามโนกรรม ตั้งจิตปรารถนาดี มองกันในแง่ดีเสมอ สาธารณโภคิตา ให้มีส่วนร่วมใช้สอยทรัพย์สินสาธารณะร่วมกัน สีลสามัญญตา ประพฤติสุจริตดีงามถูกต้องตามระเบียบวินัยเสมอเหมือนกัน และทิฏฐิสามัญญตา มีความเห็นดีเห็นงามร่วมกัน (๔) สัปปุริสธรรม คือ ปริสัญญุตา รู้จักชุมชนและรู้กิริยาที่จะประพฤติต่อชุมชนนั้นๆ ปุคคลัญญุตา รู้ความแตกต่างแห่งบุคคลและรู้วิธีที่จะปฏิบัติต่อบุคคลนั้นๆ พุทธธรรมเพื่อการบริหารงานได้แก่ (๑) อิทธิบาท คือฉันทะ ความพอใจ ใฝ่ใจที่จะทำสิ่งดีงามอยู่เสมอ วิริยะ ขยันหมั่นเพียร เข้มแข็ง ไม่ท้อถอย จิตตะ จิตฝักใฝ่ไม่ปล่อยใจให้ฟุ้งซ่าน และวิมังสา ความไตร่ตรอง ใช้ปัญญาพิจารณาใคร่ครวญตรวจตราหาเหตุผล คิดค้นวิธีแก้ไขปรับปรุง (๒) วัชชี อปริหานิยธรรม คือหมั่นประชุมกัน พร้อมเพรียงกันประชุม พร้อมเพรียงกันทำกิจที่พวกเจ้าวัชชีพึงกระทำ ไม่บัญญัติสิ่งที่มิได้บัญญัติไว้ ไม่ล้มล้างสิ่งที่บัญญัติไว้แล้ว ถือปฏิบัติมั่นตามธรรมที่วางไว้เดิม สักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจ้าวัชชีผู้มีพระชนมายุมาก ไม่ฉุดคร่าขืนใจกุลสตรีหรือกุลกุมารีให้อยู่ร่วมด้วย สักการะ เคารพ นับถือ บูชาเจดีย์ในแคว้นวัชชีของชาววัชชี จัดการรักษา คุ้มครอง ป้องกันพระอรหันต์ทั้งหลายโดยชอบธรรม (๓) สัปปุริสธรรม คือ ธัมมัญญุตารู้หลักการ รู้หลักเกณฑ์ รู้กฎแห่งเหตุผล อัตถัญญุตา รู้ความมุ่งหมาย รู้ประโยชน์ที่ประสงค์ซึ่งจะเกิดขึ้นสืบเนื่องจากการกระทำ กาลัญญุตา รู้เวลาอันเหมาะสมที่จะใช้ในการดำเนินงานเรื่องนั้นๆ เหล่านี้คือพุทธธรรมเพื่อการบริหาร

        การที่จะบริหารงานภายใต้พุทธธรรมเหล่านี้อย่างมีประสิทธิภาพได้นั้นคนซึ่งเป็นทรัพยากรที่สำคัญที่สุดต้องเพิ่มพลังบริหารโดยบำเพ็ญไตรสิกขาเพื่อให้เกิดความดีงามทางจิต ซึ่งจะทำให้คนมีพลังพิเศษมากกว่าคนธรรมดาทั่วไป เป็นพลังทางจิตที่บริสุทธิ์ปราศจากกิเลส เมื่อคิดก็มีพลัง เมื่อพูดก็มีพลัง เมื่อทำก็มีพลังมากกว่าปกติ ผู้ผ่านการศึกษาอบรมกล่อมเกลาตามหลักไตรสิกขา มีศรัทธามั่นคงแข็งแรงเกิดจากพินิจใคร่ครวญด้วยตัวเองอย่างถ่องแท้แล้ว มีวิริยะคือความเพียรชอบที่กล้าแกร่งไม่ท้อถอยแม้จะประสบปัญหาอุปสรรค มุ่งหน้าไปไม่หยุดหย่อน มีสติมั่นคงต่อเนื่องไม่ขาดตอน ระลึกรู้ตัวระวังมิให้อกุศลจิตเกิดขึ้นได้ไม่ว่าจะประสบอารมณ์น่าพอใจหรืออารมณ์ไม่น่าพอใจ มีสติระลึกรู้ตัวทุกขณะจิต มีสมาธิแน่วแน่มั่นคงเป็นฌานสมาบัติ มีปัญญารู้แจ้งเห็นจริงโลกและปรากฏการณ์ในโลกตามความเป็นจริง การบริหารองค์กรต้องอยู่ในท่ามกลางโลกธรรม ถ้าฐานชีวิตไม่แข็งแกร่งย่อมทำให้ชีวิตเสียศูนย์ได้ทั้งนั้น ได้สิ่งที่น่าพอใจ ดีใจมากเกินไปอาจทำให้ขาดสติได้ ได้สิ่งที่ไม่น่าพอใจ เสียใจมากเกินไปอาจทำให้ขาดสติได้เช่นเดียวกัน การขาดสตินี่เองเรียกว่า “ชีวิตเสียศูนย์หรือขวัญเสีย” คุณวิเสสคือโลกิยอภิญญา(หรืออาจถึงขั้นโลกุตตรอภิญญา)ซึ่งได้มาจากการบำเพ็ญไตรสิกขา เป็นฐานชีวิตที่แข็งแกร่ง ทำให้ชีวิตมีภูมิคุ้มกัน มั่นคงไม่เสียศูนย์มีพลังพิเศษมหาศาลที่จะทำอะไรก็ได้ในสถานการณ์ใดก็ได้อย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล

        นักคิดอื่นๆ นำเสนอแนวคิดทฤษฎีที่มีทั้งส่วนที่เหมือนและแตกต่างจากพุทธธรรม เช่น เหลาจื้อ กล่าวถึงการทำตัวเองให้ว่าง ไม่ให้มีความยึดมั่นถือมั่น ทำจิตให้ว่างไม่ยึดติดถือ ในขณะเดียวกันก็ต้องรู้จักประมาณตน โดยมีคติว่า “คนที่ยืนเขย่งเท้าย่อมยืนอยู่ได้ไม่นาน” ความอ่อนน้อมถ่อมตน ให้ทำตัวเหมือนน้ำ บริหารงานโดยใช้พระคุณมากกว่าการใช้วิธีแบบพระเดช ขงจื้อให้ความสำคัญต่อการศึกษา นักบริหารต้องหมั่นศึกษาเรียนรู้ สะสมประสบการณ์ โดยถือคติว่า “เดินทางพันลี้ดีกว่าอ่านหนังสือหมื่นเล่ม” คนจีนโบราณให้ความสำคัญต่อวุฒิภาวะที่จะทำให้คนมี(๑)ใจกว้างเหมือนท้องฟ้านภากาศ (๒) หนักแน่นมั่นคงเหมือนปฐพีและขุนเขา (๓) เยือกเย็นเหมือนน้ำในมหานที แจ๊ค เวลช์ เน้นบริหารงานด้วยความไม่ยึดติดรูปแบบใดรูปแบบหนึ่งโดยเฉพาะ มีการปรับตัวและเปลี่ยนแปลงรูปแบบการบริหารอยู่ตลอดเวลาเพื่อให้ทันและสอดคล้องกับสถานการณ์สร้างความคุ้นเคยและผ่อนคลาย ฝึกให้พนักงานสามารถท้าทายความคิดของหัวหน้าได้อย่างสะดวกใจ มีการทำกิจกรรมร่วมกันอย่างต่อเนื่องเริ่มด้วยจุดแข็งของตัวเอง เขากล่าวไว้ตอนหนึ่งว่า “บุคคลไม่อาจทำในสิ่งที่เขาไม่มีความสามารถ” เอ็ดเวิร์ด เดอ โบโน่ ใช้วิธีการเดียวกันคือกระตุ้นให้คิดสร้างสรรค์โดยรื้อโครงร่างความคิดเดิมย้อนกลับไปเริ่มต้นคิดใหม่ กระตุ้นให้คิดสร้างสรรค์โดยคิดถึงความเป็นไปได้หรือทางเลือกอื่นๆ สตีเฟ่น อาร์. โควี่ย์ กล่าวถึงเรื่องการริเริ่มและรับผิดชอบโดย ไม่อยู่ภายใต้อิทธิพลของสภาพแวดล้อมภายนอก สร้างคุณูปการต่อกันและกันเพื่อให้เกิดความคุ้นเคยและไว้วางใจกัน เรียกวิธีการนี้ว่า “การสะสมทุนในบัญชีออมใจ” สตีฟ จ็อบส์ ใช้หลักพระพุทธศาสนาคือมรณสติและอานาปานสติเป็นแรงดาลใจในการทำงานเวลาที่ดีสุดคือปัจจุบันและปาฏิหาริย์ที่แท้จริงอยู่ในชีวิตประจำวัน หลักการของสตีฟสอดคล้องกับพระพุทธพจน์ที่ตรัสเป็นครั้งสุดท้ายก่อนปรินิพพาน(ตาย)ว่า “ภิกษุทั้งหลาย บัดนี้ เราขอเตือนเธอทั้งหลาย สังขารทั้งหลายมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา เธอทั้งหลายจงทำหน้าที่ให้สำเร็จด้วยความไม่ประมาทเถิด” ในขณะเดียวกัน นักบริหารก็ควรทำตนเป็นคนหิวโหยความรู้และพร้อมที่จะเรียนรู้ตลอดเวลา