บทความวิจัย เรื่อง วิเคราะห์พุทธปณิธานกับการพัฒนารูปแบบ การเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงบูรณาการของคณะสงฆ์ไทยปัจจุบัน

บทคัดย่อ

     การวิจัยเรื่องนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพุทธปณิธานในคัมภีร์พระพุทธศาสนา ศึกษาสภาพการเผยแผ่พระพุทธศาสนาของคณะสงฆ์ไทยในปัจจุบัน และวิเคราะห์พุทธปณิธานเพื่อพัฒนารูปแบบการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงบูรณาการของคณะสงฆ์ไทยปัจจุบัน เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพที่ศึกษาจากคัมภีร์พระพุทธศาสนา คือพระไตรปิฎก อรรถกถา ฎีกา อนุฎีกา เอกสารวิชาการทางพระพุทธศาสนาและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนการสัมภาษณ์กลุ่มเป้าหมาย แล้วนำเสนอผลการวิจัยด้วยวิธีการวิเคราะห์เชิงพรรณนาผลการวิจัยพบว่า พุทธปณิธานในคัมภีร์พระพุทธศาสนา ๒ ประเภท ได้แก่ (๑) ปณิธานก่อนการตรัสรู้ คือโพธิสัตว์ปณิธาน ปรากฏในวิทูเรปณิธาน ผ่านการตั้งมโนปณิธานนาน ๗ อสงไขย ตั้งวจีปณิธานนาน ๙ อสงไขย และตั้งกายวจีปณิธาน ๔ อสงไขยกับแสนกัป และปรากฏในอวิทูเรปณิธาน คือจากการไปจุติเป็นเทพในชั้นดุสิตแล้วไปเกิดเป็นสิทธัตถะจึงออกบวชแสวงโมกขธรรมจนตรัสรู้ และ (๒) ปณิธานหลังการตรัสรู้คือพุทธปณิธาน ปรากฏในสันติเกปณิธาน นับจากหลังการตรัสรู้จนเสด็จดับขันธปรินิพพาน โดยทรงตรัสเน้นย้ำกับมารว่า จะยังไม่ปรินิพพานจนกว่าภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา จะเข้าใจธรรม เฉลียวฉลาด แกล้วกล้าสามารถรักษาธรรมไว้ได้ จึงมุ่งมั่นเผยแผ่ธรรมผ่านการปฏิบัติพุทธกิจจนส่งผลเป็นพุทธจริยา ๓ ได้แก่ พุทธัตถจริยา ญาตัตถจริยา และโลกัตถจริยา จึงได้ชื่อว่า บรรลุพุทธปณิธาน โดยแนวคิดพุทธปณิธานการเผยแผ่นั้น เริ่มจากทรงปฏิบัติพุทธกิจแล้วสร้างพุทธบุคคลคือภิกษุ ภิกษุณี เป็นบุคคลต้นแบบ สร้างพุทธชุมชน(สังฆะ) เป็นสังคมต้นแบบ และสร้างเครือข่ายบุคคล คืออุบาสก อุบาสิกา เพื่อร่วมกันปกป้องและสืบทอดอายุพระพุทธ-ศาสนา เรียกบุคคลทั้งหมดว่า พุทธบริษัท ๔ ได้แก่ ภิกษุบริษัท ภิกษุณีบริษัท อุบาสกบริษัท และอุบาสิกาบริษัท