การจัดการศึกษาตามแนวพุทธจิตวิทยาในโรงเรียนวิถีพุทธ

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ ๑) เพื่อสังเคราะห์หลักพุทธธรรมและจิตวิทยาในการจัดการศึกษาในระดับโรงเรียนวิถีพุทธ ๒) เพื่อวิเคราะห์การจัดการศึกษาตามแนวพุทธจิตวิทยาในโรงเรียนวิถีพุทธที่เป็นแนวปฏิบัติที่ดี และ ๓) เพื่อนำเสนอรูปแบบการจัดการศึกษาตามแนวพุทธจิตวิทยาในโรงเรียนวิถีพุทธ วิธีการวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการวิจัยนี้ออกแบบการวิจัยใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยใช้การศึกษาภาคสนามที่มีการสัมภาษณ์เชิงลึก และการสังเคราะห์ประเด็นที่เป็นองค์ความรู้เกี่ยวกับการจัดการศึกษาตามแนวพุทธจิตวิทยาในโรงเรียนวิถีพุทธ ด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญคือโรงเรียนวิถีพุทธ จำนวน ๘ โรงเรียน จากนั้นสรุปผลโดยใช้วิธีการบรรยายแบบพรรณนา

ผลการวิจัยมีดังนี้

๑. การศึกษากระบวนการการจัดการศึกษาของโรงเรียนวิถีพุทธพระราชทานพบว่าด้านกายภาพมีพระพุทธรูป บรรยากาศร่มรื่น สะอาด สงบ ปลอดอบายมุข ด้านกิจกรรมพื้นฐานของวิถีชีวิตประกอบด้วยรักษาศีล ๕ ยิ้มง่าย ไหว้สวย กราบงาม ด้านการเรียนการสอนมีการบูรณาการหลักพระพุทธศาสนาสู่การจัดการเรียนการสอน ด้านบรรยากาศและปฏิสัมพันธ์มีการเรียนการสอนอย่างกัลยาณมิตร ด้านการบริหารคือการมีส่วนร่วมของผู้ปกครอง ชุมชนอย่างต่อเนื่องและเป็นระบบ

๒. การวิเคราะห์หลักจิตวิทยาและหลักพุทธธรรมที่ใช้จัดการศึกษาในโรงเรียนวิถีพุทธพระราชทานพบว่าด้านปัจจัยจูงใจประกอบด้วยความต้องการพัฒนาตนเองคือ  ๑) ด้านจิตใจ ๒) ด้านร่างกาย ๓) ด้านอารมณ์ ๔) ด้านสติปัญญา ๕) ด้านสังคม ๖) ด้านความรู้ ๗) การพัฒนาตนเองสู่ความต้องการของตลาดแรงงาน ด้านปัจจัยค้ำจุนคือนโยบายและการบริหารจัดการศึกษา ความสัมพันธ์กับชุมชน ด้านสวัสดิการการส่งเสริมการศึกษา การจัดสรรงบประมาณในการจัดการศึกษา สื่อวัสดุ-อุปกรณ์ การเรียนการสอน ด้านกิจกรรมการเรียนการสอน หลักสูตรและกระบวนการเรียนการสอน ด้านการวัดผลและประเมินผล

๓. รูปแบบการจัดการศึกษาตามแนวพุทธจิตวิทยาในโรงเรียนวิถีพุทธคือการจัดการเรียนการสอนโดยยึดหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาภายใต้การมีส่วนร่วมของผู้ปกครอง ชุมชนอย่างเป็นกัลยาณมิตรโดยมีไตรสิกขาเป็นกระบวนการผ่านบ้าน วัด โรงเรียน และนำมาบูรณาการเพื่อนำไปสู่การที่เด็กเป็นคนดี เป็นคนเก่งและมีความสุข