การเสริมสร้างจริยธรรมทางสังคมผ่านความเชื่อเรื่องผีและพุทธศาสนาในล้านนา

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้เป็นวิจัยเชิงคุณภาพ  มีวัตถุประสงค์ในการวิจัย  ๓ ประการ คือ ๑) เพื่อศึกษาแนวคิดความเชื่อเรื่องผีในพุทธศาสนาและล้านนา ๒) เพื่อศึกษาการผสมผสานความเชื่อเรื่องผีและวัฒนธรรมทางพุทธศาสนาในล้านนา  ๓) เพื่อศึกษาวิเคราะห์รูปแบบการเสริมสร้างจริยธรรมทางสังคมผ่านความเชื่อเรื่องผีและพุทธศาสนากับผีในล้านนา  ผลการศึกษาการเสริมสร้างจริยธรรมทางสังคมผ่านความเชื่อเรื่องผีในพุทธศาสนาและล้านนาพบว่าคติความเชื่อในเรื่องจิตวิญญาณเป็นคติความเชื่อสำคัญ  คนไทยนับถือผีตั้งแต่ก่อนนับถือพระพุทธศาสนา ผีสามารถแบ่งได้เป็นผีฟ้าอยู่บนสวรรค์ เป็นที่นับถือในหมู่ชาวไทยบริเวณลุ่มแม่น้ำโขง ผีเมืองเป็นผีที่ปกปักรักษาเมือง เป็นที่นับถือของคนไทยทุกภูมิภาค ผีบรรพบุรุษของชนเผ่าต่างๆ ผีบ้านเป็นบรรพบุรุษของหมู่บ้าน และผีเรือนเป็นผีที่สิงอยู่ในบ้านเรือน นอกจากนี้ยังมีผีชนิดอื่นๆ

การผสมผสานความเชื่อเรื่องผีและวัฒนธรรมทางพุทธศาสนาในล้านนา ได้แก่เนื่องจากชาวล้านนา ในทุกวันนี้สืบทอดมาจากบรรพชนหลายเชื้อชาติเผ่าพันธุ์ ดังนั้นจึงมีผีที่มีชื่อเรียก และประเพณีพิธีกรรมที่อยู่ในประเภทผีบรรพบุรุษอยู่หลายกลุ่ม แต่โดยทั่วไปแล้วชาวล้านนาจะรู้จักและยอมรับว่าบรรพบุรุษของตนเองเป็นผู้สืบเชื้อสายมาจาก ปู่แสนย่าแสนไส้ หรือบางทีก็เรียก ปู่แถนย่าแถน ทั้งนี้ในโลกทัศน์ของชาวล้านนาเชื่อว่าบรรพบุรุษของตนนับตั้งแต่ปู่แถนย่าแถนเป็นต้นมา หากแต่มีความอาลัยอาวรณ์ผูกพันอยู่กับพวกเขาตลอดไป

รูปแบบการเสริมสร้างจริยธรรมทางสังคมผ่านความเชื่อเรื่องผีและพุทธศาสนากับผีในล้านนาการนับถือผีนั้น คงสืบเนื่องมาจากลัทธิบูชาบรรพบุรุษ (Ancestor Worship) ซึ่งความเชื่อนี้เจริญเติบโตมากจากลัทธิที่เชื่อถืออำนาจเหนือธรรมชาติ (Animism) อันเป็นต้นกำเนิดของลัทธิประเพณีหลายๆอย่างและเป็นที่มาของศาสนาบางประเภทด้วย คติความเชื่อเกี่ยวกับผีเป็นความเชื่อของมนุษย์มาตั้งแต่สมัยโบราณ เป็นพัฒนาการของความเชื่อระดับหนึ่งของมนุษย์

ผีดี และผีร้าย ผีดี นั้นเชื่อกันว่าเป็น วิญญาณของบรรพบุรุษหรือผู้ที่มีจิตผูกพันที่ยังมีห่วงปรารถนาคอยคุ้มครองดูแลผู้ที่ยังอยู่ในความเป็นมนุษย์ให้ประสบความสุข ในส่วนผีอีกประเภทคือ ผีร้าย จึงหมายถึง ดวงวิญญาณที่มีจิตไม่บริสุทธิ์มีความประสงค์ร้ายต่างๆ