ศึกษาวิเคราะห์รูปแบบการเรียนรู้อย่างมีความสุขในพระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

     การศึกษาในครั้งนี้มุ่งศึกษา “ศึกษาวิเคราะห์การพัฒนารูปแบบการเรียนรู้อย่างมีความสุขในพระพุทธศาสนา” โดยมีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ คือ (๑) เพื่อศึกษาศึกษาวิเคราะห์ความรู้และการเรียนรู้อย่างมีความสุขในพระพุทธศาสนา(๒)เพื่อพัฒนารูปแบบการเรียนรู้อย่างมีความสุขในพระพุทธศาสนา (๓) เพื่อประเมินประสิทธิภาพรูปแบบการเรียนรู้อย่างมีความสุขในพระพุทธศาสนา จัดเป็นการวิจัยเชิงประยุกต์ (applied research) และการพัฒนาทดลอง (experimental development) ตามรูปแบบการเรียนรู้อย่างมีความสุขในพระพุทธศาสนา กลุ่มตัวอย่างในการศึกษา คือ ประชากรที่ได้มาจากการเข้าร่วมโครงการโรงเรียนวิถีพุทธของเขตการศึกษาด้วยความสมัครใจของครูและนักเรียนระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ ๓ จำนวน ๓๓๗ คน และมัธยมศึกษาปีที่ ๓ จำนวน ๔๔๕ คน ภาคเรียนที่ ๑ ปีการศึกษา ๒๕๕๕ จาก ๑๘ โรงเรียน ซึ่งตั้งอยู่ใน ๕ ภูมิภาค คือ ภาคกลาง ภาคตะวันออก ภาคเหนือ ภาคใต้ และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เครื่องมือที่ใช้ในการศึกษา ใช้กระบวนการวิจัยและพัฒนา (Research and development) มี ๔ ขั้นตอนหลัก ดังนี้ (๑) ศึกษาข้อมูลพื้นฐานเกี่ยวกับความสุขในการเรียนรู้ทางพระพุทธศาสนา (๒) สร้างรูปแบบการเรียนรู้เพื่อเสริมสร้างความสุขในการเรียนรู้ทางพระพุทธศาสนา (๓) ตรวจสอบความเหมาะสมและความเป็นไปได้ของรูปแบบการเรียนรู้ จากการศึกษานำร่อง (Pilot Study) และการนำรูปแบบไปใช้จริง และ (๔) ประเมินประสิทธิภาพรูปแบบการเรียนรู้ เพื่อเสริมสร้างความสุขในการเรียนรู้ในทางพระพุทธศาสนา โดยนำไปทดลองใช้กับกลุ่มตัวอย่างซึ่งเป็นนักเรียนที่กำลังศึกษาอยู่ในโรงเรียนอาสาสมัครที่เข้าร่วมวิจัย

     ผลการศึกษาพบว่า ความสุขในทางพระพุทธศาสนา หมายถึง สภาวะแห่งความสุขสบาย สภาวะที่ปราศจากความทุกข์ และสภาวะที่สามารถทนต่อความทุกข์ได้ง่าย พระพุทธศาสนาแบ่งความสุขออกเป็น ๔ ระดับคือ 1 (๑) ระดับกามสุข ความสุขจากการปฏิสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมภายนอก (รู้จักเสพ) (๒) ทิพยสุข ความสุขจากการมีคุณธรรมในจิตใจ (๓) ฌานสุข ความสุขจากฉานสมาบัติ สามารถระงับกิเลสได้ชั่วคราว (๔) นิพพานสุข ความสุขจากการบรรลุมรรคผลนิพพาน สามารถกำจัดกิเลสได้อย่างถาวรส่วนการเรียนในทางพระพุทธศาสนา ตรงกับคำว่า “สิกขา” และ “ภาวนา” สิกขา 2 หมายถึง การเรียน การฝึกปฏิบัติ การเล่าเรียนให้รู้เข้าใจ และฝึกหัดปฏิบัติให้เป็นคุณสมบัติที่เกิดมีขึ้นในตนหรือทำให้ได้ ทำเป็น ตลอดจนการเรียนรู้จากประสบการณ์จนก่อให้เกิดความรู้ ความคิด มีสมาธิ และสติปัญญาที่ดีงาม ส่วนคำว่า “ภาวนา” หมายถึง 3 การทำให้เป็นให้มีขึ้น การฝึกอบรม การเรียนรู้ที่พัฒนาชีวิตมนุษย์ใน ๔ ด้าน ได้แก่ ร่างกาย ศีลหรือสังคม จิตใจ และปัญญา กันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .๐๕ และนักเรียนระดับมัธยมศึกษาปีที่ ๓ แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .๐๑ นอกจากนี้ ผลการประเมินพฤติกรรมของตนเองของนักเรียนระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ ๓ และชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๓ โดยรวมอยู่ในระดับมากทั้งสองระดับชั้นเช่นเดียวกัน ซึ่งย่อมแสดงว่ารูปแบบการเรียนรู้อย่างมีความสุขในทางพระพุทธศาสนาที่สร้างขึ้นนี้มีประสิทธิภาพ