การศึกษาความสงสัยที่เป็นอกุศลและกุศลในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท

บทคัดย่อ

          งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการได้แก่ (๑) เพื่อศึกษาความสงสัยที่เป็นอกุศลในคัมภีร์พระพุทธ-ศาสนาเถรวาท (๒) เพื่อศึกษาความสงสัยที่เป็นกุศลในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท (๓) เพื่อเสนอแนวทางการละความสงสัยที่เป็นอกุศลและการส่งเสริมความสงสัยที่เป็นกุศลตามหลักพระพุทธศาสนาเถรวาท เป็นการวิจัยเชิงเอกสารโดยศึกษาจากคัมภีร์พระพุทธศาสนา

          ผลการวิจัยพบว่า วิจิกิจฉาคือความสงสัยมี ๒ ประเภทคือ (๑) วิจิกิจฉานิวรณ์ (๒) วิจิกิจฉาปฏิรูป วิจิกิจฉานิวรณ์มีลักษณะสงสัยเคลือบแคลงใจตัดสินใจไม่ได้ ลังเลใจไม่เชื่อในเรื่อง ๘ เรื่อง คือ
(๑) พระพุทธเจ้า (๒) พระธรรม (๓) พระสงฆ์ (๔) ไตรสิกขา (๕) สงสัยอดีตชาติ (๖) สงสัยอนาคตชาติ (๗) สงสัยทั้งอดีตชาติและอนาคตชาติ (๘) ปฏิจจสมุปบาท วิจิกิจฉานิวรณ์กระตุ้นให้อกุศลเหล่าอื่นเกิดขึ้น ปิดกั้นทางแห่งการสร้างความดีก่อให้เกิดอันตรายต่อการปฏิบัติธรรม ไม่สามารถพัฒนาปัญญาให้ก้าวหน้า ขัดขวางการบรรลุธรรม วิจิกิจฉาปฏิรูปคือความสงสัยที่เกี่ยวกับเรื่องราวทางโลก เช่น สงสัยชื่อคน ชื่อสถานที่ สงสัยการเรียนการสอน การเรียนพระปริยัติธรรมเป็นต้น เป็นได้ทั้งกุศล อกุศลและอัพยากฤต ความสงสัยที่นำไปสู่กุศลและอกุศลเกิดขึ้นกับปุถุชน พระโสดาบัน พระสกทาคามีและ
พระอนาคามี ความสงสัยที่นำไปสู่กุศลคือความสงสัยที่เกี่ยวกับหลักธรรมคำสอนเมื่อได้รับคำอธิบายตามหลักพระพุทธศาสนาแล้วเปลี่ยนความคิดนำไปสู่การปฏิบัติธรรมที่ถูกต้อง ส่งเสริมให้กุศลธรรมเกิดขึ้น
ส่วนความสงสัยที่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นกับพระอรหันต์ในกรณีสงสัยในพระปริยัติธรรม ชื่อคน สถานที่ เป็นต้น เนื่องจากระดับปัญญาของพระอรหันต์ไม่ถึงระดับปัญญาของพระพุทธเจ้า แนวทางละความสงสัยที่เป็นอกุศลมี ๖ วิธีคือ (๑) ด้วยความเป็นพหูสูต (๒) ด้วยความเป็นผู้สอบถาม (๓) ด้วยความเป็นผู้รู้กิจที่ทรงตัดสินแล้วในพระวินัย (๔) ด้วยอธิโมกข์ (ศรัทธา) (๕) ด้วยความเป็นผู้มีกัลยาณมิตร (๖) ด้วยการสนทนาเรื่องที่เป็นสัปปายะ นอกจากนั้นความสงสัยที่เป็นอกุศลสามารถข่มด้วยอำนาจฌาน และสามารถประหานด้วยโสดาปัตติมรรค ปัจจัยที่ส่งเสริมให้เกิดปัญญาสัมมาทิฏฐิคือ ปรโตโฆสะ (เสียงจากผู้อื่น) และโยนิโสมนสิการ (การพิจารณาโดยแยบคาย)