รูปแบบการบริหารจัดการน้ำ ตามแนวคิดปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง โดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ตำบลวังหมัน อำเภอวัดสิงห์ จังหวัดชัยนาท

บทคัดย่อ

          การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ (๑) ศึกษาสภาพภูมิทัศน์นิเวศวิทยาเกี่ยวกับน้ำระดับครัวเรือนภาคเกษตรกรรม ของชุมชนตำบลวังหมัน อำเภอวัดสิงห์ จังหวัดชัยนาท (๒) ศึกษากระบวนการบริหารจัดการน้ำระดับครัวเรือนภาคเกษตรกรรมของชุมชนตำบลวังหมัน อำเภอวัดสิงห์ จังหวัดชัยนาท (๓) ศึกษารูปแบบการบริหารจัดการน้ำระดับครัวเรือนภาคเกษตรกรรมของชุมชนตำบลวังหมัน อำเภอวัดสิงห์ จังหวัดชัยนาท ตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง การศึกษานี้ เป็นการวิจัยแบบมีส่วนร่วม โดยการเก็บรวบรวมข้อมูลทั้งเชิงคุณภาพ จากการสัมภาษณ์ การสัมมนากลุ่ม และจัดเวทีประชาคม กลุ่มเป้าหมาย ได้แก่ ผู้นำ ชุมชน สมาชิกชุมชน และบุคคลผู้เกี่ยวข้อง จำนวน ๒๐ คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยเทคนิควิธีอุปนัยและนิรนัย ด้วยทฤษฎีการบริหารจัดการ และแนวคิดปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง

          ผลการวิจัย พบว่า (๑) สภาพภูมิทัศน์นิเวศวิทยาเกี่ยวกับน้ำของชุมชน มี ๓ ลักษณะ คือ ๑) สภาพภูมิศาสตร์พื้นที่มีลักษณะคล้ายกระทะทรงคว่ำ พื้นที่เกษตรกรรมมีลักษณะเปิ่นที่ราบลุ่มและสูง และพื้นดินมีลักษณะเป็นดินดานตื้น ๒) สภาพเกี่ยวกับอาชีพ เกษตรกรทำนาเป็นอาชีพหลัก มีการปรับเปลี่ยนไปตามสภาพดินฟ้าอากาศที่แปรปรวน น้ำสำหรับเกษตรกรรมบางปีแล้งบางพื้นที่ท่วม ๓) สภาพเกี่ยวกับแหล่งน้ำ อาชีพเกษตรกรรม อาศัยน้ำจากธรรมชาติ (น้ำฝน) เป็นหลัก ในบางพื้นที่อาศัยน้ำจากคลองชลประทาน ส่วนน้ำสำหรับการอุปโภคและบริโภค ได้จากแหล่งเก็บกักน้ำที่เป็นสระสาธารณะและบ่อบาดาล (๒) ชุมชนมีกระบวนการบริหารจัดการน้ำระดับครัวเรือนภาคเกษตรกรรม ภายใต้บทบาทและหน้าที่การบริหารงานของผู้นำระดับชุมชนและท้องถิ่น โดยยึดตามแผนและนโยบายที่กำหนดขึ้นในแต่ละปี องค์กรภาครัฐและภาคเอกชน เป็นกระบวนการบริหารจัดการน้ำในลักษณะการร่วมมือกับองค์กรต่าง ๆ ที่มีหน้าที่รับผิดชอบเกี่ยวกับน้ำ มีแนวทางและการสนับสนุน ที่เป็นเครื่องมือการบริหารจัดการน้ำมีการประเมินเพื่อเตรียมรับกับสถานการณ์เกี่ยวกับน้ำ การจัดหาทรัพยากรน้ำเพื่อเพิ่มจำนวนแหล่งน้ำและปริมาณการก็บกักน้ำ และมีการหนดแผนและนโยบายเกี่ยวกับน้ำเพื่อบริหารจัดการน้ำให้พอใช้ในแต่ละปี (๓) รูปแบบการบริหารจัดการน้ำระดับครัวเรือนสำหรับภาคเกษตรกรรม เป็นการบริหารจัดการเชิงภูมิปัญญาท้องถิ่น ได้แก่ ๑) การบริหารทรัพยากรความรู้ คือการบริหารจัดการภูมิปัญญาท้องถิ่นให้เป็นสังคมการเรียนรู้ เพื่อเป็นพลังขับเคลื่อนการแก้ปัญหาและพัฒนาชุมชน ประกอบด้วยการรวบรวมความรู้ เกี่ยวกับข้อมูลชุมชน อาชีพทดแทนและมาตรการรองรับความเสี่ยง และการสร้างสรรค์ความรู้ที่เกี่ยวกับศักยภาพของตนเอง ศักยภาพของชุมชน และแนวทางการปฏิบัติ ๒) การบริหารทรัพยากรมนุษย์ คือการบริหารจัดการคนให้เป็นชุมชนนักปฏิบัติ ด้วยการประสานความร่วมมือ การปรับเปลี่ยนอาชีพและการพัฒนาสร้างมูลค่า และการปรับใช้ความรู้ ในลักษณะการพึ่งพาตนเอง การบูรณาการ และการยึดหลักการมีส่วนรวมของชุมชน