ลักษณะและคุณค่าของหอธรรมล้านนาน่าน

บทคัดย่อ

          บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ ๑) เพื่อศึกษาประวัติความเป็นมาของหอธรรมล้านนาน่าน ๒) เพื่อศึกษาลักษณะและคุณค่าของหอธรรมล้านนาน่าน และ ๓) เพื่อนำเสนอแนวทางการอนุรักษ์หอธรรมล้านนาน่าน เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ วิเคราะห์ข้อมูลโดยวิธีการพรรณนาเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า หอธรรม เป็นคำเรียกหอพระไตรปิฎกของคนไทยล้านนา เป็นสัญลักษณ์ของการคงอยู่ของพระพุทธศาสนา เป็นที่เก็บรักษาคัมภีร์ใบลานที่จารึกพระธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้า หอธรรมวัดนาเตา ไม่ปรากฏหลักฐานทางการก่อสร้าง มีลักษณะเด่นเป็นอาคารทรงสี่เหลี่ยมจัตุรัส มีรูปทรงล้านนาประยุกต์ผสมผสานศิลปะลาวและจีน หอธรรมวัดนาปัง สร้าง พ.ศ. ๒๔๐๐ สมัยเจ้าอนันตวรฤทธิเดช เป็นที่เก็บคัมภีร์ใบลานอักษรล้านนาและตั๋วเมืองในคัมภีร์ใบลาน หอธรรมวัดหัวข่วง สร้าง พ.ศ. ๒๔๒๖ โดยเจ้าอนันตวรฤทธิเดช เพื่อเป็นพุทธบูชา ด้านลักษณะและคุณค่า หอธรรมล้านนาน่านมีลักษณะทั่วไป ๖ อย่าง คือ ๑) ลายกนกล้านนา ๒) ลายพันธุ์พฤกษา ๓) ลายดอก ๔) ลายพุ่มข้าวบิณฑ์ ๕) ลายเทพพนม และ ๖) ลายนาค ลักษณะหอธรรมวัดนาเตา เป็นสถาปัตยกรรมชั้นเดียว ก่ออิฐถือปูนในผังสี่เหลี่ยมจัตุรัส วัดนาปัง เป็นสถาปัตยกรรมชั้นเดียวใต้ถุนสูง ในผังสี่เหลี่ยมจัตุรัส วัดหัวข่วง เป็นสถาปัตยกรรม ๒ ชั้น ในผังสี่เหลี่ยมจัตุรัส ชั้นล่างก่ออิฐ ชั้นบนเครื่องไม้ ด้านแนวทางการอนุรักษ์หอธรรมล้านนาน่าน มี ๓ ประเด็นหลัก คือ ๑) สำรวจสภาพปัญหาของหอธรรม ๓ ด้าน ได้แก่ สาเหตุความเสื่อมสภาพ ผลกระทบที่มีและลักษณะการเสื่อมสภาพ ๒) แนวทางการอนุรักษ์หอธรรมล้านนาน่าน  ๔ ด้าน ได้แก่ การสร้างความรู้ความเข้าใจในการอนุรักษ์โบราณสถานในพื้นที่วัดแก่พระภิกษุและผู้ดูแลวัด การให้ความรู้ความเข้าใจทางด้านศิลปกรรมและแนวคิดในการบูรณะปฏิสังขรณ์กับพระภิกษุและเจ้าหน้าที่กรมศิลปากร การให้ความรู้ความเข้าใจทางด้านศิลปกรรมและแนวคิดในการฟื้นฟูกับพระภิกษุและเจ้าหน้าที่กรมศิลปากร และการทำบทบาทหน้าที่ของสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติและพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ด้านการดูแลรักษาทำนุบำรุงพุทธสถานในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการดูแลโบราณสถานภายในวัด และ ๓) ขั้นตอนการดำเนินการอนุรักษ์หอธรรมล้านนาน่าน ๔ ขั้นตอน ได้แก่ การศึกษารวบรวมข้อมูลเบื้องต้น การอนุรักษ์ขั้นพื้นฐาน การอนุรักษ์ขั้นสูง และการพัฒนาโบราณสถาน