การศึกษาวิเคราะห์การบรรลุธรรมของพระภิกษุณีที่ได้รับเอตทัคคะในพระพุทธศาสนาเถรวาท: กรณีศึกษาพระนางมหาปชาบดีโคตมีเถรี พระนางเขมาเถรี และพระอุบลวรรณาเถรี

บทคัดย่อ

          บทความวิจัยเรื่องการศึกษาวิเคราะห์การบรรลุธรรมของพระภิกษุณีที่ได้รับเอตทัคคะในพระพุทธศาสนาเถรวาท กรณีศึกษาพระมหาปชาบดีโคตมีเถรี พระเขมาเถรี และพระอุบลวรรณาเถรี มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ คือ (๑) เพื่อศึกษาการบรรลุธรรมในคัมภีพุทธศาสนาเถรวาท (๒) เพื่อศึกษาประวัติและภูมิหลังของพระภิกษุณีที่ได้รับเอตทัคคะในพระพุทธศาสนาเถรวาท ๓ รูป และ (3) เพื่อวิเคราะห์การบรรลุธรรมของพระภิกษุณีที่ได้รับเอตทัคคะในพระพุทธศาสนาเถรวาท ๓ รูป งานวิจัยนี้เป็นงานวิจัยเชิงเอกสารโดยเลือกศึกษาตัวอย่างพระเถรีที่ได้รับเอตทัคคะมา ๓ รูปจากทั้งหมด ๑๓ รูป โดยมีเกณฑ์ในการคัดเลือกเนื่องจากพระภิกษุณีทั้งสามรูปนี้ได้ตั้งความปรารถาตำแหน่งเอตทัคะในสมัยของพระพุทธเจ้าปทุมุตตระเหมือนกันทั้งสามรูป และพระภิกษุณีทั้งสามเป็นบุคคลที่มีความสำคัญอย่างมากในพระพุทธศาสนากล่าวคือพระมหาปชาบดีโคตมีเถรีเป็นพระภิกษุณีรูปแรกของโลก ส่วนพระเขมาเถรีและพระอุบลวรรณาเถรีเป็นอัครสาวิกาเบื้องขวาและซ้ายตามลำดับ

          ผลการวิจัยพบว่า การบรรลุธรรมของพระเถรีทั้งสามมีความแตกต่งกันด้วยบริบทของลักษณะการบรรลุธรรมทั้งเหตุการณ์และสถานที่ กล่าวคือ พระมหาปชาบดีโคตมีเถรีได้ฟังธรรมจาจพระพุทธเจ้าและนำไปปฏิบัติหลังจากนั้นไม่นานจึงได้บรรลุธรรม พระเขมาเถรีได้เข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าที่สวนเวฬุวัน และเห็นภาพนิมิตของร่างหญิงสาวที่ถูกเนรมิตด้วยพุทธานุภาพ พิจารณาธรรมเห็นความเป็นไปของไตรลักษณ์ของความงามของร่างกายทำให้ท่านได้บรรลุธรรมเป็นอรหันต์อย่างฉับพลันในท่ายืน ส่วนพระอุบลวรรณาเถรี ท่านได้บวชเป็นพระภิกษุณีและได้รับกรรมฐาน ท่านเห็นไฟในโรงเรือนขณะทำงาน จิตเป็นสมาธิเข้าสู่เตโซกสิณ และพลิกเป็นวิปัสสนาบรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์อย่างเฉียบพลัน อย่างไรก็ตาม พระเถรีทั้งสามได้บรรลุความเป็นอรหันต์พร้อมทั้งคุณวิเศษหลังการบรรลุธรรมเหมือนกันทั้งหมด คือประกอบด้วย วิชชา ๘ ปฏิสัมภิธา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ องค์ความรู้เรื่องการบรรลุธรรมและการปฏิบัติเพื่อการบรรลุธรรมรวมถึงชีวประวัติของพระเถรีที่ได้รับเอตทัดะทั้ง ๓ รูป ถือว่าเป็นมรดกธรรมอันล้ำค่าและเป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์สูงสุดแก่มหาชนทั้งหลายในการน้อมนำไปปฏิบัติเพื่อการพันทุกข์อย่างแท้จริง พุทธบริษัท ๔ มีหน้าที่ในการช่วยกันรักษาความรู้แห่งพระธรรมอันบริสุทธิ์นี้ให้แก่ลูกหลาน เพื่อดำรงพระพุทธศาสนาให้มีอายุยืนยาวนานสืบไป