แนวทางการประยุกต์ใช้หลักปฏิสัมภิทา ๔ เพื่อการเผยแผ่พระพุทธศาสนา ผ่านสื่อวิทยุกระจายเสียงในประเทศไทยของรายการท่องพุทโธ

บทคัดย่อ

          บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ คือ (๑) เพื่อศึกษาสภาพปัญหาในการเผยแผ่พระพุทธศาสนาผ่านสื่อวิทยุกระจายเสียงของรายการท่องพุทโธ (๒) เพื่อศึกษาหลักปฏิสัมภิทา ๔ ตามแนวพระพุทธศาสนาเถรวาท (๓) เพื่อนำเสนอแนวทางการสื่อข้อมูลข่าวสารตามแนวปฏิสัมภิทา ๔ สำหรับการเผยแผ่พระพุทธศาสนาผ่านสื่อวิทยุกระจายเสียงในประเทศไทยของรายการท่องพุทโธ เป็นการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพโดยศึกษาจากเอกสารและการสัมภาษณ์เชิงลึก ผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน ๑๐ รูป/คน ประกอบด้วยบรรพชิต จำนวน ๒ รูป คฤหัสถ์ จำนวน ๘ คน

          ผลการวิจัยพบว่า สภาพปัญหาของการสื่อข้อมูลข่าวสารในการเผยแผ่พระพุทธศาสนาผ่าน สื่อวิทยุกระจายเสียงของรายการท่องพุทโธ แบ่ง ๔ ด้าน ๑) สภาพปัญหาจากผู้ส่งสาร คือ ผู้ส่งสารยังมีความรู้ทางพระพุทธศาสนาไม่มาก ขาดความเป็นกลาง ๒) สภาพปัญหาจากสาร คือ เนื้อหายาก และเป็นเรื่องไกลตัว มีวัตถุประสงค์อื่นแอบแฝง ๓) สภาพปัญหา ช่องทาง คือ รายการธรรมะมีน้อย มีเวลาจำกัด ไม่มีผู้สนับสนุนจึงถูกละเลยเพราะไม่ตอบโจทย์เชิงธุรกิจ และ ๔) สภาพปัญหาจากผู้รับสาร ผู้ฟัง คือ ผู้ฟังไม่มีความรู้จึงมีความคาดหวังสูง แยกไม่ออกระหว่างความศรัทธาและความงมงาย

          หลักปฏิสัมภิทา ๔ ตามแนวพระพุทธศาสนาเถรวาท คือ ความแตกฉานทางปัญญา ดังนี้ ๑) อัตถ ปฏิสัมภิทา ๒) ธัมมปฏิสัมภิทา ๓) นิรุตติปฏิสัมภิทา และ ๔) ปฏิภาณปฏิสัมภิทา ในมุมมองนักวิชาการมีแนวคิดในการนำไปใช้ดังนี้ ๑. อัตถสัมภิทา (เป็นผู้รู้จริงในเนื้อหา) ๒. ธัมมปฏิสัมภิทา (จับประเด็นได้) ๓. นิรุตติปฏิสัมภิทา (รู้จักใช้ภาษา) ๔. ปฏิภาณปฏิสัมภิทา (มีไหวพริบในการนำเสนอและตอบปัญหา) แนวทางการสื่อข้อมูลข่าวสารตามแนวปฏิสัมภิทา ๔ สำหรับการเผยแผ่พระพุทธศาสนาผ่านสื่อวิทยุกระจายเสียงในประเทศไทยของรายการท่องพุทโธ ประกอบด้วย ๑) การสื่อข้อมูลข่าวสารตามหลักปฏิสัมภิทา ๔ คือ ศึกษาข้อมูลที่จะสื่อข้อมูลข่าวสารตามหลักปฏิสัมภิทา ๔ คือ ศึกษาข้อมูลให้เข้าใจเนื้อหา จับประเด็น รู้จักสื่อสื่อภาษาและสร้างองค์ความรู้ใหม่ตรงตามสถานการณ์ ๒) การปฏิบัติของนักจัดรายการ คือ ศึกษาหาความรู้ ไม่บิดเบือนข้อมูล รู้กลุ่มเป้าหมาย ถ่ายทอดคำสอนที่ถูกต้องตามพระไตรปิฎกมีที่มาอ้างอิง และ ๓) การสร้างคนรุ่นใหม่ร่วมเป็นผู้ดำเนินรายการ ตัดคลิปแขกรับเชิญโพสต์ลงแพลตฟอร์มออนไลน์ และจัดกิจกรรมธรรมะเพื่อเพิ่มความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับพระพุทธศาสนาและช่วยรักษาฐานกลุ่มผู้ฟัง