การศึกษาวิเคราะห์การบรรลุธรรมของภิกษุณีที่ได้รับเอตทัคคะในพระพุทธศาสนา เถรวาท: กรณีศึกษาพระกีสาโคตมีเถรี พระปฏาจาราเถรีและพระกุณฑลเกสีเถรี

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ คือ (๑) เพื่อศึกษาการบรรลุธรรมในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท (๒) เพื่อศึกษาประวัติพระกีสาโคตมีเถรี พระปฏาจาราเถรีและพระกุณฑลเกสีเถรีที่ได้รับเอตทัคคะในพระพุทธศาสนาเถรวาท และ (๓) เพื่อศึกษาวิเคราะห์การบรรลุธรรมของพระภิกษุณีที่ได้รับเอตทัคคะในพระพุทธศาสนาเถรวาท กรณีศึกษาพระกีสาโคตมีเถรี พระปฏาจาราเถรี และพระกุณฑลเกสีเถรี งานวิจัยนี้เป็นงานวิจัยเชิงคัมภีร์ โดยศึกษาตัวอย่างพระเถรีที่ได้รับเอตทัคคะ ๓ รูป จากทั้งหมด ๑๓ รูป วิเคราะห์เนื้อหาและนำเสนอในลักษณะการพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า (๑) การบรรลุธรรมในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาทการบรรลุธรรมในพระพุทธศาสนาเถรวาท คือ การบรรลุในระดับโลกุตตรธรรม ๙ ได้แก่ มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑ ที่พระอริยบุคคลสามารถกำจัดตัณหา ตัดกิเลส ละสังโยชน์ รู้แจ้งในอริยสัจ ๔ ด้วยการเจริญสมถะและวิปัสสนา (๒) ประวัติพระกีสาโคตมีเถรี พระปฏาจาราเถรีและพระกุณฑลเกสีเถรีที่ได้รับเอตทัคคะในพระพุทธศาสนาเถรวาท พบว่าในภพชาติของพระพุทธเจ้าประทุมุตตะพระเถรีทั้ง ๓ รูป มีความตั้งใจจะบวช ปรารถนาที่จะได้รับการยกย่องในเอตทัคคะและท่านทั้ง ๓ รูปสมความปรารถนาในชาติสุดท้ายของพระพุทธเจ้าสมณโคดม (๓) วิเคราะห์การบรรลุธรรมของพระภิกษุณีที่ได้รับเอตทัคคะในพระพุทธศาสนาเถรวาทพบว่าพระกีสาโคตมีเถรีบรรลุธรรมด้วยการนั่งพิจารณาแสงเปลวประทีปได้รับยกย่องเอตทัคคะฝ่ายผู้ทรงจีวรเศร้าหมอง พระปฏาจาราเถรีบรรลุธรรมด้วยการยืนพิจารณาตักน้ำล้างเท้า ๓ ครั้งได้รับยกย่องเอตทัคคะฝ่ายผู้ทรงพระวินัย และพระกุณฑลเกสีเถรีบรรลุธรรมด้วยการยืนพิจารณาการไหลของน้ำได้รับยกย่องเอตทัคคะฝ่ายผู้รู้ฉับพลัน คุณวิเศษที่ได้ของพระเถรีทั้ง ๓ รูป คือปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖