ศึกษา ความเชื่อในประเพณีลอยกระทงตามแนวทางพระพุทธศาสนา ประเพณีลอยกระทง

บทคัดย่อ

ประเพณีลอยกระทง เป็นเทศกาลของกลุ่มชาติพันธุ์ไทตะวันออกเฉียงใต้รวมทั้งประเทศไทย ตรงกับวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๒ ตามปฏิทินจันทรคติไทย ประเพณีนี้กำหนดขึ้นเพื่อเป็นการบูชาพระพุทธเจ้า พระพุทธบาท พระอุปคุต สะเดาะเคราะห์และขอขมาต่อพระแม่คงคา ประเพณีลอยกระทงนี้จึงสามารถนับได้ว่าเป็นวัฒนธรรมประเพณีที่ได้รับอิทธิพลสืบๆกันมาแล้วนำมาปรับให้เข้ากับความเชื่อวัฒนธรรมวิถีชีวิตของคนในพื้นที่นั้นๆ โดยมีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ คือ (๑) เพื่อศึกษาความเป็นมาของประเพณีลอยกระทง (๒) เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ของประเพณีลอยกระทงกับคำสอนทางพระพุทธศาสนา ซึ่งเป็นการศึกษาเชิงเอกสาร ค้นคว้าหาข้อมูลนำมาเรียบเรียงนำเสนอ

ผู้ศึกษาพบว่า การลอยกระทงที่มีความเชื่อโยงกับพระพุทธศาสนามีหลายตำนานนับตั้งแต่ตำนานกาเผือก ก่อนที่พระพุทธเจ้าจะอุบัติขึ้นพระองค์แรก ต่อมานั้นก็วิธีการบูชาพระจุฬามณีที่เป็นที่บรรจุพระเกศาธาตุ บูชารอยพระพุทธบาทในเมืองบาดาลอันเป็นที่อยู่ของพญานาค บูชาพระอุปคุตที่จำพรรษารอการอุบัติขึ้นของพระพุทธเจ้าองค์ต่อไป คติความเชื่อเหล่านี้มีความเกี่ยวข้องกับพระพุทธศาสนาทั้งสิ้น คุณค่าของประเพณีลอยกระทงในพระพุทธศาสนา โดยสรุปได้ ๓ ประการ คือ (๑) นึกถึงคุณประโยชน์ของน้ำที่ตนได้ใช้ (๒) ตอบแทนพระคุณด้วยการบูชา (๓) ขออภัยในการกระทำเคยได้ล่วงเกิน อันเป็นส่วนหนึ่งของการแสดงออกถึงความกตัญญูกตเวที ชี้ให้เห็น การแสดงออกถึงความกตัญญูกตเวทิตาธรรมเป็นสำคัญ อันเป็นคุณธรรมที่แฝงอยู่กระวัฒนธรรมประเพณีอันดีงามนอกเหนือจากการได้บูชาสักการะพระพุทธเจ้า