ศึกษาเวทนาขันธ์ตามหลักมหาสติปัฏฐานสูตร

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ คือ (๑) เพื่อศึกษาเวทนาในคัมภีร์พระพุทธศาสนาและในมหาสติปัฏฐานสูตร (๒) เพื่อศึกษาหลักธรรมที่สำคัญกับเวทนาในคัมภีร์พระพุทธศาสนา (๓) เพื่อวิเคราะห์เวทนาขันธ์ในมหาสติปัฏฐานสูตร เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร โดยวิเคราะห์เนื้อหาและนำเสนอในลักษณะการพรรณนา

ผลการศึกษาวิจัยพบว่า (๑) เวทนา เมื่อประมวลรวมเข้าเป็นกองเดียวกันเรียกว่า เวทนาขันธ์  หมายถึงการพิจารณาในอารมณ์ตามอาการสุขเรียกกว่า สุขเวทนาเป็นกิริยาที่เป็นสุขทางกายหรือทางใจ อาการทุกข์เรียกกว่าทุกขเวทนาเป็นกิริยาที่เป็นทุกข์ทางกายหรือทางใจ และอาการอุเบกขาเรียกว่า อุเบกขาเวทนาเป็นกิริยาที่ไม่สุขไม่ทุกข์ เวทนานี้เป็นสภาวะธรรมที่เกิดขึ้นสืบเนื่องจากผัสสะที่มีการกระทบทางตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ (๒) หลักธรรมที่สำคัญกับเวทนา ประกอบด้วย หลักธรรมที่เป็นตัวช่วยในการปฏิบัติเจริญเวทนานุปัสสนาสติปัฏฐาน ได้แก่ กายานุปัสสนา จิตตานุปัสสนา ธรรมานุปัสสนา อาตาปี สัมปชาโน และสติมา และหลักธรรมที่สนับสนุนการเจริญเวทนา ได้แก่ สติสัมปชัญญะ วิริยะ ขันติ สมาธิ โยนิโสมนสิการ ไตรลักษณ์ มหาสติปัฏฐาน โพชฌงค์ ๗ สัญญา ๑๐ ประการ อนุสสติ ๑๐ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ และ (๓) เวทนาขันธ์ในมหาสติปัฏฐานสูตรเรียกว่า เวทนานุปัสสนาเป็นการกำหนดรู้เวทนาที่เกิดขึ้น แสดงไว้ ๙ ประเภท ได้แก่ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อุเบกขาเวทนา สุขเวทนาที่มีอามิสและไม่มีอามิส ทุกขเวทนาที่มีอามิสและไม่มีอามิส และอุเบกขาเวทนาที่มีอามิสและไม่มีอามิส โดยการตั้งสติตามดูรู้ทันเวทนาในเวทนาได้อย่างถูกต้องเป็นการพิจารณาจากผัสสะอันเป็นปัจจัยเกิดและดับของเวทนาขันธ์ ผสานกับความเพียร สติสัมปชัญญะ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสได้ และปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งเวทนาด้วยอริยมรรคมีองค์ ๘ นำมาซึ่งคุณค่าทางจิตใจ การรู้เท่าทันเวทนา การรู้ชัดแจ้งในอริยสัจจ์ ส่งผลต่อการบรรลุมรรคผลนิพพาน